Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ)
Πάνω από 500 πολίτες και 14 Δήμοι σε κοινό μέτωπο για την ποιότητα ζωής
Καθαρά μηνύματα, νομική τεκμηρίωση και ανακοινώσεις δράσης από τον Δήμο Φιλοθέης–Ψυχικού
Της Όλγας Μενεμενόγλου
Δεν ήταν μία ενημερωτική εκδήλωση. Ήταν μια σπάνια αυτοδιοικητική στιγμή, όπου η αγωνία των πόλεων βρήκε κοινή έκφραση και θεσμικό λόγο.
Τη Δευτέρα 15 Δεκεμβρίου, στο Κολλέγιο Αθηνών, περισσότερα από 500 άτομα γέμισαν την αίθουσα των 800 θέσεων, σε μια εκδήλωση που ξεπέρασε κάθε προσδοκία συμμετοχής. Για περισσότερες από τρεισήμισι ώρες, το κοινό παρακολούθησε σε απόλυτη σιωπή και προσοχή μια συζήτηση ουσίας για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) και τις επιπτώσεις του στην ποιότητα ζωής και τη φυσιογνωμία των πόλεών μας.
Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε ο δημοσιογράφος – πολιτικός σχολιαστής Χρήστος Κούτρας, συντοπίτης μας, που πέτυχε σε αυτή την απαιτητική συζήτηση με πολλές παρεμβάσεις και διαφορετικές φωνές, να διασφαλίσει ότι ακούστηκαν όλοι όσοι ζήτησαν τον λόγο.
Διοργανωτής της εκδήλωσης ήταν ο Δήμος Φιλοθέης–Ψυχικού, ο οποίος ανέλαβε μια πρωτοβουλία με ευρύτερη σημασία: να ανοίξει δημόσια και τεκμηριωμένα τη συζήτηση για την υπερδόμηση, όχι ως τοπικό ή τεχνικό ζήτημα, αλλά ως μείζον κοινωνικό, περιβαλλοντικό και θεσμικό πρόβλημα που αφορά ολόκληρη την Αττική.
Στο κάλεσμα ανταποκρίθηκαν 14 Δήμοι, εκπροσωπώντας πάνω από τη μισή Αττική: Αγίας Παρασκευής, Αθηναίων, Αλίμου, Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης, Αμαρουσίου, Βριλησσίων, Ηρακλείου, Κηφισιάς, Λυκόβρυσης–Πεύκης, Νέας Ιωνίας, Νέας Φιλαδέλφειας–Νέας Χαλκηδόνας, Παπάγου–Χολαργού, Πεντέλης και Χαλανδρίου. Δήμοι με διαφορετικά χαρακτηριστικά, αλλά με κοινή ανησυχία την αλλοίωση της οικιστικής ταυτότητας και την πίεση στις ήδη κορεσμένες γειτονιές.
Η ανταπόκριση υπήρξε εντυπωσιακή ήδη πριν από την έναρξη της εκδήλωσης. Ο τοπικός Τύπος των συμμετεχόντων Δήμων, αυτοδιοικητικά και περιβαλλοντικά μέσα, φορείς, συλλογικότητες, κινήσεις πολιτών, το Διοικητικό–Επαγγελματικό Επιμελητήριο Ελλάδας, η Monumenta και περιβαλλοντικοί σύλλογοι στήριξαν και πρόβαλαν την πρωτοβουλία, σαν να υπήρχε μια κοινή ανάγκη που περίμενε καιρό να εκφραστεί: να ακουστεί δυνατά η αγανάκτηση για όσα συντελούνται στις πόλεις, αλλά και η απαίτηση για όρια, σχέδιο και δικαιοσύνη.
Στην αίθουσα βρέθηκαν οι πρώην Δήμαρχοι Ψυχικού, Νέου Ψυχικού και Φιλοθέης: Δημήτρης Μαναός, Ελένη Παναγιωτοπούλου, Παντελής Χαροκόπος, καθώς και ο πρώην Δήμαρχος του ενιαίου πλέον Δήμου Φιλοθέης–Ψυχικού Παντελής Ξυριδάκης, παρουσίες που προσέδωσαν ιδιαίτερο θεσμικό βάρος. Παρόντες ήταν επίσης πολιτικοί μηχανικοί, αρχιτέκτονες και επιστήμονες του χώρου, άνθρωποι που βιώνουν καθημερινά τις συνέπειες του ΝΟΚ στην πράξη, καθώς και εκπρόσωποι φορέων και συλλογικοτήτων.
Ο Δήμος Φιλοθέης–Ψυχικού, υπό την πολιτική ευθύνη και τον καθαρό προσανατολισμό του Δημάρχου Χαράλαμπου Μπονάτσου, ενός κατεξοχήν οικιστικού Δήμου με σαφή πολεοδομική ταυτότητα και υψηλή ποιότητα ζωής, επέλεξε να μη μείνει θεατής. Επέλεξε τον δρόμο της ευθύνης, της συνεργασίας και της συλλογικής διεκδίκησης.
Ψυχή της εκδήλωσης υπήρξε η Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Κατερίνα Αλεξοπούλου, δικηγόρος με μακρά αυτοδιοικητική εμπειρία και βαθιά γνώση των πολεοδομικών ζητημάτων και των χρήσεων γης. Με θεσμική σοβαρότητα και ουσιαστική γνώση, συνέβαλε καθοριστικά στη διαμόρφωση ενός εξειδικευμένου επιστημονικού πάνελ που δεν χάιδεψε αυτιά, αλλά φώτισε την πραγματικότητα.
Η μεγάλη συμμετοχή, η ποιότητα του διαλόγου και η αίσθηση κοινής ευθύνης που κυριάρχησε στην αίθουσα επιβεβαίωσαν ότι η κοινωνία διψά για ενημέρωση, αλήθεια και συλλογική φωνή. Και ότι όταν οι πόλεις μιλούν μαζί, μπορούν ακόμη να διεκδικήσουν το δικαίωμα να ορίζουν το μέλλον τους.
Ο ΝΟΚ οδηγείται στη Δικαιοσύνη έως τις 10 Ιανουαρίου
Οι τρεις παραδοχές του Δημάρχου Φιλοθέης–Ψυχικού
Με καθαρό, πολιτικό και βαθιά αυτοδιοικητικό λόγο, ο Δήμαρχος Φιλοθέης–Ψυχικού Χαράλαμπος Μπονάτσος άνοιξε και έκλεισε την εκδήλωση, θέτοντας εξαρχής το κεντρικό διακύβευμα: την υπεράσπιση της ποιότητας ζωής και της οικιστικής φυσιογνωμίας απέναντι στην ανεξέλεγκτη υπερδόμηση.
Ξεκαθάρισε ότι η Αυτοδιοίκηση δεν είναι απέναντι στην ανάπτυξη, αλλά υπέρ μιας ανάπτυξης βιώσιμης και συμβατής με τον χαρακτήρα των πόλεων. Περιέγραψε εικόνες οικείες σε κάθε κάτοικο της Αττικής: μονοκατοικίες που μέσα σε ένα βράδυ μετατρέπονται σε συμπαγή κτίρια–«κουτιά», αξιοποιώντας στο έπακρο τις ευνοϊκές διατάξεις του ΝΟΚ. «Κάτι τέτοιο δεν το θέλει κανένας», σημείωσε.
Το Λεκανοπέδιο σε οριακή πίεση
Στην πρώτη παραδοχή του αναφέρθηκε στην ασφυκτική πίεση που δέχεται το Λεκανοπέδιο. Η αποκέντρωση, όπως υπενθύμισε, δεν επιτεύχθηκε ποτέ, με αποτέλεσμα η Αθήνα και οι γύρω περιοχές να έχουν ξεπεράσει τα όρια αντοχής τους σε πληθυσμό, κυκλοφορία και υποδομές. «Αντί να αναζητούμε λύσεις, ο ΝΟΚ προσθέτει βάρος σε ένα ήδη οξυμένο πρόβλημα», τόνισε.
Υποχωρήσεις με όρια
Αναγνώρισε ότι στο παρελθόν υπήρξαν αναγκαίες υποχωρήσεις, ιδίως σε περιοχές αυστηρά οικιστικού χαρακτήρα. Όμως, όπως υπογράμμισε, «όλα έχουν ένα όριο – και σήμερα αυτό έχει ξεπεραστεί».
Αποφάσεις ερήμην της Αυτοδιοίκησης
Στη δεύτερη παραδοχή του στάθηκε στη διαχρονική υποστελέχωση και υποχρηματοδότηση των Δήμων, αλλά και στη λήψη κρίσιμων αποφάσεων χωρίς τη συμμετοχή τους, φέρνοντας ως παραδείγματα τον ΝΟΚ και τη μεταφορά των Υπηρεσιών Δόμησης στο Ελληνικό Κτηματολόγιο. «Αντί το κράτος να στέκεται δίπλα στους Δήμους, συχνά στέκεται απέναντί τους», σημείωσε.
Όταν οι Δήμοι διεκδικούν
Η τρίτη παραδοχή είχε θετικό πρόσημο. Ο Δήμαρχος υπενθύμισε ότι οι Δήμοι, όταν διεκδικούν συλλογικά, μπορούν να κερδίσουν: από τη μεταφορά συντελεστή δόμησης τη δεκαετία του ’90 έως τις παρεμβάσεις στον άξονα της Κηφισίας και την πρόσφατη τροπολογία που εξαιρεί Εκάλη, Ψυχικό και Φιλοθέη από διατάξεις του ΝΟΚ. «Σημειακές νίκες, αλλά νίκες που δίνουν ελπίδα», τόνισε.
Ο δρόμος της Δικαιοσύνης
Κλείνοντας, ξεκαθάρισε ότι η πρωτοβουλία δεν σταματά στον δημόσιο διάλογο. Ο Δήμος Φιλοθέης–Ψυχικού, μαζί με τους Δήμους που στηρίζουν την προσπάθεια, θα προσφύγει κατά του Προεδρικού Διατάγματος για τον ΝΟΚ έως τις 10 Ιανουαρίου, υιοθετώντας παράλληλα και την πρόταση για αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου. Το μήνυμα ήταν σαφές: η ανάπτυξη δεν απορρίπτεται, αλλά δεν μπορεί να προχωρά χωρίς όρια, χωρίς σεβασμό στις πόλεις και χωρίς τη φωνή της Αυτοδιοίκησης.
Οι ομιλητές – το πάνελ
Το οικιστικό περιβάλλον ως θεμελιώδες δημόσιο αγαθό
Η Μαρία Καραμανώφ, Αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας ε.τ. και Πρόεδρος του Επιμελητηρίου Περιβάλλοντος και Βιωσιμότητας, πρώτη ομιλήτρια του πάνελ, έθεσε το ζήτημα του ΝΟΚ ως κρίσιμο για το σύνολο της κοινωνίας, και ιδιαίτερα για τους κατοίκους της Αττικής. Τόνισε ότι τα λεγόμενα «κίνητρα» του ΝΟΚ ανατρέπουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό, προκαλώντας ρήγμα στην έννομη τάξη και υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς. Υπογράμμισε ότι το φυσικό και οικιστικό περιβάλλον συνδέεται άμεσα με την υγεία, την ασφάλεια, τη μετακίνηση, την επικοινωνία και την ποιότητα ζωής.
Όταν τα «κίνητρα» παρακάμπτουν το Σύνταγμα
Ο Θεόδωρος Αραβάνης, Σύμβουλος Επικρατείας ε.τ., νομικός με μακρά εμπειρία στο πολεοδομικό και περιβαλλοντικό δίκαιο, προσέγγισε τον ΝΟΚ ως μια βαθιά προβληματική τομή στο πολεοδομικό δίκαιο, επισημαίνοντας ότι τα λεγόμενα «κίνητρα» οδηγούν σε έμμεση και «λαθραία» αύξηση της οικιστικής πυκνότητας εις βάρος της πόλης. Υπογράμμισε ότι οι ρυθμίσεις θεσπίστηκαν χωρίς προηγούμενη επιστημονική μελέτη, κατά παράβαση των συνταγματικών επιταγών, αλλοιώνοντας τον πολεοδομικό σχεδιασμό ήδη δομημένων περιοχών προς όφελος της κερδοσκοπίας.
Το «πώς» της υπερδόμησης
Ιδιαίτερα αποκαλυπτική ήταν η τοποθέτηση του Βασίλη Παπαδημητρίου, νομικού συμβούλου των Δήμων Φιλοθέης–Ψυχικού και Αλίμου, ο οποίος εξήγησε με απλά παραδείγματα πώς τα «κίνητρα» του ΝΟΚ οδηγούν σε μαζική αύξηση της δόμησης και αλλοίωση του πολεοδομικού σχεδιασμού. Όπως τόνισε, τα μπόνους του ΝΟΚ δεν αποτελούν περιβαλλοντική πολιτική, αλλά μηχανισμό γενικευμένης επαύξησης της δόμησης, που μπορεί να φτάσει από 30% έως και 70%.
Χαρακτηριστικό ήταν το παράδειγμα που «πάγωσε» την αίθουσα: σε οικόπεδο 500 τ.μ. με συντελεστή δόμησης 1, η κανονική δόμηση είναι 500 τ.μ. Με την εφαρμογή κινήτρων προστίθενται προσαυξήσεις συντελεστή, πατάρια, σοφίτες και τετραγωνικά στο δώμα, με αποτέλεσμα τα 500 τ.μ. να μετατρέπονται σε 850 τ.μ. και πλέον. Για να χωρέσει αυτός ο όγκος, ένα τετραώροφο κτίριο εμφανίζεται στην πράξη ως εξαώροφο. «Ο πολίτης βλέπει έξι ορόφους και το κράτος του λέει ότι βλέπει λάθος», σημείωσε χαρακτηριστικά. Ο κ. Παπαδημητρίου υπογράμμισε ότι οι πόλεις δεν επανασχεδιάζονται, αλλά φορτώνονται, χωρίς αντίστοιχη ενίσχυση υποδομών.
Η πολεοδομική ταυτότητα κάθε πόλης δεν είναι διαπραγματεύσιμη
Ο Δημήτρης Φωτιάδης, πολιτικός μηχανικός, τ. Διευθυντής Χωροταξίας & Περιβάλλοντος της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής και πρώην Αντιδήμαρχος Δομημένου Περιβάλλοντος Φιλοθέης–Ψυχικού, τόνισε ότι στα ισχύοντα Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια και στα Βασιλικά Διατάγματα κάθε περιοχής περιέχονται ειδικές ρυθμίσεις που οφείλουν να υπερισχύουν των γενικών διατάξεων που εισήγαγε ο ΝΟΚ «από το παράθυρο». Ανέφερε ως παραδείγματα την Πάτρα, τον Βύρωνα, το Κερατσίνι αλλά και τη Φιλοθέη και το Ψυχικό, περιοχές με κατοχυρωμένη πολεοδομική ταυτότητα που δεν έχουν ανάγκη των λεγόμενων «κινήτρων». Κλείνοντας, με έντονη συγκίνηση, σημείωσε: «Θα αγωνιστούμε ώστε ο ήλιος να δύει πίσω από τα Τουρκοβούνια, όπως παλιά, και όχι πίσω από ψηλά κτίρια».
Η αυτοδιοίκηση μίλησε πολιτικά
Ανδρέας Κονδύλης: «Η δόμηση κανιβαλίζει τις γειτονιές μας»
Στο πολιτικό σκέλος της βραδιάς, η παρέμβαση του Δημάρχου Αλίμου Ανδρέα Κονδύλη ξεχώρισε για την ένταση και την ευθύτητα, προκαλώντας επανειλημμένα αυθόρμητα «μπράβο» από το ακροατήριο. Κατήγγειλε ότι η ανεξέλεγκτη δόμηση των τελευταίων ετών κανιβαλίζει τις πόλεις και τις γειτονιές, συγκρίνοντας την κατάσταση με τη βίαιη ανοικοδόμηση της δεκαετίας του ’50 στο κέντρο της Αθήνας. Τόνισε ότι δεν υπάρχει χώρα που να μιλά για κλιματική αλλαγή ενώ ταυτόχρονα χτίζει άναρχα, χαρακτηρίζοντας τον ΝΟΚ «ελληνική πατέντα». Ιδιαίτερα αιχμηρός υπήρξε απέναντι στο Προεδρικό Διάταγμα που, όπως είπε, νομιμοποιεί την παρανομία έναντι τιμήματος, κάνοντας λόγο για προσβολή του Συντάγματος και της δικαστικής εξουσίας.
Γρηγόρης Κωνσταντέλλος: Το ζήτημα είναι βαθιά πολιτικό
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο Δήμαρχος Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης και Αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ Γρηγόρης Κωνσταντέλλος ξεκαθάρισε ότι το ζήτημα του ΝΟΚ δεν είναι ούτε τεχνικό ούτε στενά νομικό, αλλά βαθιά πολιτικό. Αναφέρθηκε στην εικόνα της Αθήνας ως μιας από τις πιο επιβαρυμένες πρωτεύουσες, περιγράφοντας τις επιπτώσεις της υπερδόμησης ακόμη και σε περιοχές αμιγούς κατοικίας. Μίλησε για «πληγές» και «τερατουργήματα» στον αστικό ιστό, τονίζοντας ότι η σημερινή κατάσταση είναι αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών που αλλοιώνουν την ποιότητα ζωής και την ταυτότητα των πόλεων.
Παρεμβάσεις και ισχυρή αυτοδιοικητική παρουσία
Μετά την ολοκλήρωση των εισηγήσεων, τον λόγο πήραν εκπρόσωποι Δήμων, φορέων και συλλογικοτήτων, σε μια συζήτηση ανοιχτή, ουσιαστική και χωρίς αποκλεισμούς. Παρέμβαση έκανε εκπρόσωπος συλλόγου κατοίκων της Κηφισιάς, μεταφέροντας εικόνες εξαφάνισης μονοκατοικιών αρχιτεκτονικού κάλλους, γεγονός που χαρακτηρίστηκε από το ακροατήριο ως πραγματικό «έγκλημα» σε βάρος της μνήμης και της ταυτότητας των πόλεων.
Σημαντικές παρεμβάσεις πραγματοποίησαν επίσης ο νομικός σύμβουλος του Μορφωτικού & Εξωραϊστικού Ομίλου Νέου Ψυχικού Βασίλης Μπραβάκος, καθώς και ο πρώην αντιδήμαρχος και πολιτικός μηχανικός, Νίκος Ζερβός, ενισχύοντας τον διάλογο με εμπειρία και τεκμηρίωση.
Στην εκδήλωση παρέστησαν Δήμαρχοι από τους περισσότερους συμμετέχοντες Δήμους, ενώ άλλοι εκπροσωπήθηκαν από Αντιδημάρχους. Ο Δήμαρχος Κηφισιάς Βασίλης Ξυπολυτάς απηύθυνε βιντεοσκοπημένο μήνυμα στήριξης της πρωτοβουλίας.
Από το Ελληνικό Κοινοβούλιο παρευρέθηκαν η Ζωή Ράπτη, πρώην Υφυπουργός και Βουλευτής Βορείου Τομέα Αθηνών, με μακρά ενασχόληση σε ζητήματα περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής, καθώς και η Μιλένα Αποστολάκη, Βουλευτής Βορείου Τομέα Αθηνών του ΠΑΣΟΚ. Από τον Δήμο μας παρευρέθησαν όλοι οι επικεφαλής παρατάξεων, τον κ. Γαλάνη εκπροσώπησε η κυρία Ζέπου, όλοι οι αντιδήμαρχοι και οι δημοτικοί σύμβουλοι της Διοίκησης, πρώην αντιδήμαρχοι, υπάλληλοι, προϊστάμενοι υπηρεσιών και ο Διευθυντής Πολεοδομίας.
Η συμμετοχή, η διάρκεια και η ένταση της συζήτησης επιβεβαίωσαν ότι το ζήτημα του ΝΟΚ δεν αφορά λίγους, αλλά ολόκληρες πόλεις και τις επόμενες γενιές.
Ακολουθούν οι λόγοι των ομιλητών:
Χαράλαμπος Μπονάτσος
Θα ήθελα να ξεκινήσω με κάποιες παραδοχές οι οποίες μας έχουν φέρει σήμερα εδώ. Το θέμα είναι γνωστό: είναι το καινούργιο Προεδρικό Διάταγμα που αφορά στον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό. Πρώτα απ´ όλα θα ήθελα να κάνω ξεκάθαρο ότι δεν είναι κανένας εξ ημών κατά της ανάπτυξης. Είμαστε υπέρ της ανάπτυξης αλλά αυτής που είναι βιώσιμη με σεβασμό στην φυσιογνωμία και τον χαρακτήρα των περιοχών μας.
Αν θα μπορούσαμε να κάνουμε εικόνα αυτό που έχουμε όλοι λίγο πολύ στις γειτονιές μας, το τι έχει γίνει τα προηγούμενα χρόνια με αφορμή τον ΝΟΚ που βγήκε στην πορεία αντισυνταγματικός. Θα δείτε οικόπεδα που φιλοξενούσαν μέσα μια μονοκατοικία και ξαφνικά μέσα σε ένα βράδυ σηκώθηκε αυτό το «κουτί» που είναι χτισμένο από άκρη σε άκρη, εκμεταλλευόμενος ο κατασκευαστής όλες τις ευνοϊκές διατάξεις που αφορούν στον ΝΟΚ. Κάτι τέτοιο φαντάζομαι δεν το θέλει κανένας.
Πάμε λοιπόν για τις τρεις βασικές παραδοχές. Λεκανοπέδιο Αττικής. Πώς ήταν αλήθεια πριν δεκαετίες; Πόσο κόσμο και πόσα αυτοκίνητα φιλοξενούσε; Την δεκαετία του 80 το κράτος μιλούσε για αποκέντρωση. Την πετύχαμε την αποκέντρωση? Δε νομίζω. Διότι τελικά κατέληξε όλη η χώρα να βρίσκεται σ αυτή την κουκίδα γης. Είναι κάτι το οποίο αντιμετωπίζουμε καθημερινά. Έρχονται δημότες στο γραφείο μου -και σε άλλους συναδέλφους- και παραπονιούνται για τον κυκλοφοριακό φόρτο, για το πόσο έχουν μεταλλαχθεί οι γειτονιές μας. Είναι λογικό γιατί αυτή η περιοχή ήταν σχεδιασμένη να φιλοξενήσει συγκεκριμένο αριθμό τόσο κατοίκων όσο και οχημάτων. Αυτή τη στιγμή απ άκρη σ άκρη η Αθήνα και οι ευρύτερες προαστιακές περιοχές όπως είναι η δική μας ασφυκτιούν. Και ψάχνουν για λύσεις. Και αντί να κοιτάξουμε να βρούμε τις λύσεις αυτές, έρχεται ο ΝΟΚ ταφόπλακα, αυτό το έγκλημα το οποίο συντελείται στην περιοχή.
Καταλαβαίνω ότι στο παρελθόν περιοχές οι οποίες είχαν έναν συγκεκριμένο και αυστηρά συνοικιακό χαρακτήρα όπως ήταν το Νέο Ψυχικό, είχαν μικρές μονοκατοικίες που στέγαζαν μια οικογένεια. Στην πάροδο των χρόνων η οικογένεια έκανε παιδιά -εκείνη την εποχή οι Έλληνες γεννούσαμε- τα οποία είχαν ανάγκη να βρουν μια στέγη. Καταλαβαίνω σε έναν βαθμό τις υποχωρήσεις που έκαναν εκείνη την εποχή οι Δήμοι, επιτρέποντας έναν συντελεστή δόμησης. Αλλά όλα έχουν ένα όριο. Και αυτή τη στιγμή αισθάνομαι -και το αισθανόμαστε όλοι- ότι αυτό το όριο έχει ξεπεραστεί.
Δεύτερη παραδοχή: Διαχρονικά -και δεν υπάρχει καμμία αντιπολιτευτική διάθεση απέναντι σε καμμία κυβέρνηση- σε όλα τα χρόνια που ασχολούμαι με την αυτοδιοίκηση από το 2002, υπάρχει ο ίδιος καημός, το ίδιο μαράζι, το ίδιο πρόβλημα, με όλους τους δημάρχους που έχουν περάσει. Η υποστελέχωση, οι χρηματοδοτήσεις που δεν έρχονται, τα προβλήματα τα οποία είναι πολλά στους ΟΤΑ και από την άλλη οι αποφάσεις που λαμβάνονται θα τολμήσω να πω σε πολλές περιπτώσεις ερήμην των Δήμων. Μια πρόσφατη είναι αυτή του ΝΟΚ, μια άλλη είναι αυτή της μεταφοράς των υπηρεσιών Δόμησης από τους Δήμους στην εταιρεία Κτηματολόγιο ΑΕ απόφαση με την οποία θεωρώ πως και η ΚΕΔΕ ήταν αντίθετη αλλά και όλοι οι Δήμοι. Το κράτος, αντί να στέκεται δίπλα στους Δήμους -που αποτελούν την πρώτη επαφή του πολίτη με το κράτος- αντί να μας παρέχει τη δύναμη και τα απαραίτητα εργαλεία και τον λόγο να μπορούμε εμείς να διαμορφώνουμε τα θέλω και τα πρέπει των περιοχών μας, το έχουμε μόνιμα απέναντι μας.
Ποια είναι η δύναμη των Δήμων? Η δύναμη είναι τεράστια και το έχουμε πει πολλάκις και σε συνεδριάσεις της ΚΕΔΕ. Εχουμε όλη τη δύναμη και όλο το δίκιο με το μέρος μας. Και αυτό γιατί και οι κοινωνίες στέκονται στο πλευρό των Δήμων, αναγνωρίζοντας τα προβλήματα που υπάρχουν στην καθημερινότητά τους, στις γειτονιές μας, στις περιοχές μας.
Πάμε και στην τελευταία παραδοχή που όμως έχει θετικό πρόσημο: οποτεδήποτε οι Δήμοι πίεσαν και διεκδίκησαν μαζί με φορείς και συλλογικότητες, κέρδισαν. Και αυτό αποδεικνύεται περίτρανα. Χθες στο Νέο Ψυχικό γιορτάζαμε τα 70 χρόνια του Μορφωτικού Εξοραϊστικού Ομίλου όπου μεταξύ άλλων παρουσιάστηκε το επίτευγμα της εποχής στο οποίο έπαιξε πολύ βασικό ρόλο ο τότε Δήμος Νέου Ψυχικού αλλά και ο συγκεκριμένος Όμιλος, που αφορούσε στην αντισυνταγματικότητα της μεταφοράς συντελεστή δόμησης. Μέχρι εκείνη τη στιγμή κάποιοι νόμιζαν ότι είναι κάτι το αξεπέραστο. Μέχρι που οι Δήμοι μαζί με τους φορείς έγιναν ένα, έτρεξαν, κυνήγησαν, διεκδίκησαν και κέρδισαν. Αν θυμάμαι καλά ήταν το 1993.
Παρόμοιες επιτυχίες έχει να παρουσιάσει η περιοχή μας σε δύο περιπτώσεις. Η μια ήταν η δημιουργία συγκεκριμένων κόμβων στον άξονα της Κηφισίας παραμονές των Ολυμπιακών Αγώνων, όπου με συλλογική προσπάθεια του Δήμου Χαλανδρίου, του Δήμου Φιλοθέης, του Δήμου Ψυχικού και του Δήμου Νέου Ψυχικού, άλλαξαν τα δεδομένα. Η άλλη περίπτωση είναι η τροπολογία της Μεγάλης Τρίτης, η οποία μετά από πιέσεις του Δήμου Φιλοθέης – Ψυχικού αλλά και του Δήμου Κηφισιάς, εξαιρέθηκαν η Εκάλη, το Ψυχικό και η Φιλοθέη από συγκεκριμένες διατάξεις του ΝΟΚ. Φυσικά αυτό μπορεί να ακούγεται σημειακό αλλά δίνει και αυτό με τον τρόπο του μια ελπίδα.
Θα ήθελα να κλείσω λέγοντας, ότι έχουμε όλη τη δύναμη, όλο το δίκιο και όλους εσάς με το μέρος μας ώστε να μπορέσουμε να εξασφαλίσουμε την ποιότητα ζωής στις περιοχές μας και να καταφέρουμε να κρατήσουμε τον χαρακτήρα τους, να διατηρήσουμε τις περιοχές μας πόλεις που αξίζει να ζεις και αυτό το οφείλουμε και το χρωστάμε τόσο σε εμάς όσο στα παιδιά μας και στις επόμενες γενιές. Είναι στο χέρι μας να μπορέσουμε συλλογικά τόσο οι Δήμοι όσο και οι φορείς που θα συμμετέχουν, να κερδίσουμε άλλον ένα αγώνα ενάντια στην τσιμεντοποίηση του λεκανοπεδίου Αττικής.
Ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού αλλά θεωρώ και όλοι οι συνάδελφοι που στηρίζουν την σημερινή πρωτοβουλία, θα προσφύγουμε κατά του Προεδρικού Διατάγματος. Η προθεσμία είναι μέχρι 10 Ιανουαρίου. Η προσφυγή είναι μονόδρομος και το μόνο μέσο στην παρούσα φάση διαθέτουμε. Θα εξαντλήσουμε κάθε δυνατότητα που μας παρέχει ο νόμος και φυσικά προσωπικά ως Δήμαρχος -και θεωρώ ότι όλο το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου μας θα συμφωνήσει- υιοθετώ την πρόταση του συναδέλφου Δημάρχου Αλίμου κ. Κονδύλη για αγωγή κατά του Ελληνικού Δημοσίου.
Κατερίνα Αλεξοπούλου
Θέλω και εγώ να σας ευχαριστήσω θερμά για την ανταπόκρισή σας και την παρουσία σας στη σημερινή εκδήλωση. Η συμμετοχή όλων σας αποδεικνύει πόσο ουσιαστικό και επίκαιρο είναι το θέμα που μας συγκεντρώνει σήμερα εδώ.
Συναντιόμαστε για να συζητήσουμε το ζήτημα της υπερδόμησης, ένα θέμα που μας αφορά όλους, καθώς οι επιπτώσεις στο οικιστικό περιβάλλον είναι πλέον ορατές και, σε πολλές περιπτώσεις, ήδη οδυνηρές. Ο κίνδυνος της πλήρους αλλοίωσης της φυσιογνωμίας των περιοχών μας δεν είναι θεωρητικός· είναι άμεσος και πραγματικός.
Οι Δήμοι, οι περιβαλλοντικοί σύλλογοι, οι φορείς και οι πολίτες που ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμά μας εκφράζουν εύλογα την ανησυχία τους για τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό και τις τροπολογίες του, που οδηγούν σε περαιτέρω τσιμεντοποίηση. Καθημερινά βλέπουμε να ανεγείρονται οικοδομές με αυξημένη δόμηση — περισσότεροι όροφοι, πατάρια, έρκερ και σοφίτες — αξιοποιώντας στο έπακρο τα κίνητρα που προβλέπει ο ΝΟΚ.
Μετά τις προσφυγές που ασκήθηκαν στο Συμβούλιο της Επικρατείας από τον Δήμο μας, αλλά και από άλλους Δήμους, κρίθηκαν διατάξεις του ΝΟΚ αντισυνταγματικές και εκδόθηκε νέο Προεδρικό Διάταγμα. Ωστόσο, οι ρυθμίσεις του δεν επαρκούν για την ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος, καθώς δίνεται έμφαση στην οικονομική αντιστάθμιση, η οποία δεν μπορεί να επουλώσει τις περιβαλλοντικές βλάβες και ενδέχεται να χρησιμοποιηθεί για τη νομιμοποίηση παρεμβάσεων, αντί για τον περιορισμό τους.
Την ουσία αυτών των ζητημάτων θα αναλύσουν οι ομιλητές μας, οι οποίοι είναι απολύτως εξειδικευμένοι τόσο από νομικής όσο και από τεχνικής πλευράς.
Όλοι μαζί, όπως έχουμε αποδείξει διαχρονικά, οφείλουμε να αντιδράσουμε δυναμικά, εδώ και τώρα. Αύριο μπορεί να είναι αργά και οι συνέπειες μη αναστρέψιμες.
Οφείλουμε να καταστήσουμε σαφές ότι η ανάπτυξη δεν μπορεί να θυσιάζει το πράσινο, την ποιότητα ζωής και τον χαρακτήρα των πόλεών μας.
Το οφείλουμε στις επόμενες γενιές.
Μαρία Καραμανώφ: Οι κεντρικές θέσεις της ομιλίας της για τα κίνητρα του ΝΟΚ
“Τα κίνητρα του ΝΟΚ τορπιλίζουν τη συνταγματική προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος”
Η κυρία Μαρία Καραμανώφ τοποθετήθηκε με σαφήνεια, νομική τεκμηρίωση και έντονο προβληματισμό για τις συνέπειες του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού.
Στον πυρήνα της παρέμβασής της βρέθηκε η έννοια του οικιστικού περιβάλλοντος ως συνταγματικά προστατευόμενου αγαθού. Όπως υπογράμμισε, το οικιστικό περιβάλλον δεν αποτελεί ουδέτερο πεδίο οικονομικής εκμετάλλευσης, αλλά συλλογικό αγαθό άμεσα συνδεδεμένο με την ποιότητα ζωής, την υγεία, την ασφάλεια, την κοινωνική συνοχή και την ψυχική ισορροπία των κατοίκων. Από το Σύνταγμα του 1975 και ιδίως μετά τη συνταγματική κατοχύρωση της αρχής της βιώσιμης ανάπτυξης το 2000, η Πολιτεία –και ο ίδιος ο νομοθέτης– δεσμεύονται να μην επιδεινώνουν τους όρους διαβίωσης στους ήδη διαμορφωμένους οικισμούς.
Η κα Καραμανώφ ανέδειξε ότι οι ογκώδεις οικοδομές που εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια, συχνά σε πλήρη δυσαρμονία με τη φυσιογνωμία των περιοχών όπου ανεγείρονται, δεν είναι τυχαίο φαινόμενο. Συνδέονται άμεσα με τα λεγόμενα «μπόνους» ή «κίνητρα» του ΝΟΚ, τα οποία επιτρέπουν αυξήσεις σε ύψος, κάλυψη και συντελεστή δόμησης, ιδίως σε περιοχές υψηλής αξίας γης. Ανάλογα φαινόμενα, όπως σημείωσε, παρατηρούνται τόσο στα ποιοτικά προάστια όσο και στο κέντρο της Αθήνας, όπου η διαδικασία του gentrification μετατρέπει οικιστικές γειτονιές σε πεδία έντονης επιχειρηματικής εκμετάλλευσης, με κυρίαρχες χρήσεις τον τουρισμό και τα ξενοδοχεία.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην πάγια νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία για δεκαετίες στηρίχθηκε σε δύο θεμελιώδεις αρχές: την απαγόρευση μείωσης των κοινόχρηστων χώρων και την απαγόρευση επιδείνωσης των όρων δόμησης σε ήδη οργανωμένους οικισμούς. Κατά την άποψή της, τα κίνητρα του ΝΟΚ ανατρέπουν αυτές τις αρχές, προκαλώντας ρήγμα στην έννομη τάξη και κλονίζοντας την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Κριτική άσκησε και στη σύνδεση των μπόνους δόμησης με την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Όπως σημείωσε, η επίκληση περιβαλλοντικών στόχων για την παροχή επιπλέον τετραγωνικών ή αυξημένων υψών δεν αντέχει σε σοβαρό επιστημονικό έλεγχο. Αν οι βιοκλιματικές προδιαγραφές είναι πράγματι αναγκαίες, θα έπρεπε να είναι υποχρεωτικές για όλους και όχι αντικείμενο ανταλλαγής με πρόσθετη δόμηση.
Αναφερόμενη ειδικά στη Φιλοθέη και το Ψυχικό, η κα Καραμανώφ επισήμανε ότι οι περιοχές αυτές στοχοποιούνται σήμερα ακριβώς επειδή στο παρελθόν επέλεξαν συνειδητά να προστατεύσουν τη φυσιογνωμία τους, εξαιρούμενες από αυξήσεις συντελεστών δόμησης. «Σήμερα ουσιαστικά τιμωρούνται γι’ αυτή την επιλογή», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας, απηύθυνε κάλεσμα συλλογικής αντίδρασης, τονίζοντας ότι το φυσικό και οικιστικό περιβάλλον αντιμετωπίζονται πλέον ως αντικείμενα απεριόριστης επιχειρηματικής εκμετάλλευσης, προς όφελος λίγων και εις βάρος της κοινωνίας συνολικά. Όπως σημείωσε, «είναι καθήκον μας να αντιδράσουμε δυναμικά, για να σώσουμε ό,τι μπορούμε και όσο υπάρχει ακόμη καιρός».
Θεόδωρος Αραβάνης
Κίνητρα ΝΟΚ και οικιστικό περιβάλλον.
Βάσει του ν.δ. 1923 και του ΓΟΚ 1929 θεσπίσθηκαν τα σχέδια πόλεως των περισσότερων οικισμών της χώρας, με τα οποία καθορίστηκαν οικοδομήσιμοι, κοινόχρηστοι και κοινωφελείς χώροι και θεσπίστηκαν κατάλληλοι για κάθε επεριοχή όροι και περιορισμοί δομήσεως (σ.δ., ύψος, κάλυψη, όροφοι, διαστάσεις, όγκος, αποστάσεις δ, προκήπια κλπ). Ως προς τους όρους δομήσεως πρέπει να υπογραμμισθούν τα έξής:
1) οι όροι δομησεως θεσπίζουν ανώτατα ή κατώτατα όρια τα οποία δεν επιτρέπεται να υπερβεί η Διοίκηση ή ο ιδιοκτήτης / κατασκευαστής (θα επανέλθουμε επ’ αυτού),
2) κάθε όρος είναι αυτοτελής και εξυπηρετεί έναν ή περισσότερους πολεοδομικούς σκοπούς (θέα, φωτισμό, ηλιασμό, αερισμό, αισθητική, υγιεινή κλπ.)
3) οι όροι και περιορισμοί δομήσεως εφαρμόζονται σωρευτικά, έτσι ώστε ο ένας περιορίζει τον άλλο. Μπορεί δηλ. το ακίνητο να να έχει σ.δ. α (που σημαίνει ότι μπορεί να δομηθεί συνολική επιφάνεια που ισούται με την επιτρεπόμενη κάλυψη x α), αλλά ο σ.δ αυτός να μην μπορεί να “εξαντληθεί” διότι το κτίσμα περιορίζεται από το ισχύον ύψος, τον αριθμό ορόφων, τις αποστάσεις από τα όρια κλπ. Άλλωστε δεν υφίσταται κανένα “δικαίωμα”, συνταγματικό ή άλλο, που να επιτρέπει ή να επιβάλλει την “εξάντληση” των όρων δομήσεως από τον ιδιοκτήτη / κατασκευαστή.
4) οι όροι και περιορισμοί δομήσεως δεν αφορούν μόνο τον ιδιοκτήτη / κατασκευαστή. Αφορούν εξίσου τους περιοίκους και το κοινωνικό σύνολο, διότι διαμορφώνουν την όψη, την πυκνότητα κατοίκησης και τη λειτουργία της πόλης, και επομένως επηρεάζουν το επίπεδο ζωής του συνόλου των πολιτών.
Παράλληλα με το σύστημα πολεοδομικού σχεδιασμού, ισχύουν οι Οικοδομικοί κανονισμοί (ΓΟΚ 1929, 1955, 1973, 1985 και ήδη ο Ν.Ο.Κ., ν. 4760/2012, όπως τροποποιήθηκε πλειστάκις). Οι Οικοδ. Κανονισμοί είναι υβριδικής φύσεως διότι περιλαμβάνουν αφ΄ ενός διατάξεις πολεοδομικού χαρακτήρα (ανώτατες τιμές ύψους κτιρίων, κάλυψης οικοπέδου, αποστάσεις από όρια και λοιπούς όρους δομήσεως), αφ’ ετέρου διατάξεις κτιριοδομικού χαρακτήρα (τρόπος κατασκευής, τεχνικά θέματα κλπ). Τα νομοθετήματα αυτά αντκατοπτρίζουν τις κρατούσες κοινωνικές συνθήκες και το πνεύμα της εποχής τους. Έτσι, ο ΓΟΚ 1929 είχε ως επίκεντρο την πόλη, την αρμονική ένταξη της ιδιωτικής ανοικοδόμησης στο σύνολο της πόλης και τον έλεγχο της δόμησης ώστε αυτή να εξυπηρετεί τους δημόσιους σκοπούς του σχεδίου πόλεως. Αντιθέτως, οι μεταγενέστεροι ΓΟΚ (1955, 1973, 1985) εστίασαν στα μεμονωμένα κτίρια στο πλαίσιο μιας εξαντλητικής κερδοσκοπίας που μετέτρεψαν ουσιαστικά τον ΓΟΚ σε μοναδικό εργαλείο πολεοδομικής αλλά και οικονομικής πολιτικής, αφού η οικοδομή θεωρήθηκε ως η ατμομηχανή της οικονομάς. Έτσι προωθήθηκε η εξαντλητική εκμετάλλευση των οικοπέδων για σκοπούς αλλότριους προς το σχέδιο πόλεως και την ορθολογική πολεοδόμηση, με βάση πελατειακά κριτήρια και σκοπό την εξυπηρέτηση οικονομικών συμφερόντων.
Ο ΝΟΚ του 2012 όχι μόνο δεν διόρθωσε τα ελαττώματα των προηγούμενων ΓΟΚ, αλλά τα διατήρησε και τα επαύξησε.
Α) Κατ’ αρχάς διατηρεί στο άρθρο 15 τη συνάρτηση του ύψους με τον σ.δ. της περιοχής που εισήγαγε ο ΓΟΚ 1985 (σ.δ. ανώτερους και του 2,6). Η ρύθμιση αυτή είναι προβληματική από πολλές απόψεις. Ειδικότερα:
- i) Θεωρεί δεδομένους και θεμιτούς τους ισχύοντες σ.δ., οι οποίοι όμως κινούνται σε απαράδεκτα υψηλά επίπεδα. Οι σ.δ. αυτοί κατά κανόνα έχουν θεσπισθεί με παλαιά νομοθετήματα, τα οποία δεν ανταποκρίνονται στις σύγχρονες αντιλήψεις. Λ.χ. στο Λεκανοπέδιο Αττικής καθορίσθηκαν το 1978-79 κατά περιοχές σ.δ. που φθάνουν το 3,6 (ενώ σήμερα ο νόμος ορίζει σ.δ. 0,8 για κατοικία και 1,2 για πολεοδομ. κέντρο). Οι σ.δ. αυτοί είχαν ήδη θεωρηθεί απαράδεκτα υψηλοί από τα Σ.Δ.Ε. της εποχής, τα οποία όμως δεν προχώρησαν σε δραστική μείωσή τους για τον φόβο αντιδράσεων της αγοράς.
- ii) Σε κάθε περίπτωση, οι “υφιστάμενοι” σ.δ. είναι μεν υψηλοί, αλλά οι ισχύοντες κατά τη θέσπισή τους ΓΟΚ (1929, 1955, 1973 κλπ) επέβαλλαν την προσμέτρηση όλων σχεδόν των δομούμενων επιφανειών στον σ.δ., εξαιρώντας πολύ μικρό ποσοστό αυτών. Όμως, με τον ΝΟΚ 2012, ενώ διατηρούνται οι παλαιοί υψηλοί σ.δ., μεγάλο μέρος των δομούμενων χώρων εξαιρείται, χωρίς πολεοδομικά κριτήρια, από τον σ.δ. (άρθ. 11 παρ. 6). Έτσι, με την επέκταση των εξαιρέσεων από τον σ.δ., προκύπτει λαθραία αύξηση του σ.δ., αύξηση της δόμησης και τελικά αύξηση της οικιστικής πυκνότητας της πόλης προς όφελος του ιδιοκτήτη / κατασκευαστή και εις βάρος της πόλης.
Β) Επιπλέον, ο ΝΟΚ εισάγει σειρά “κινήτρων” με τα οποία προσαυξάνεται το ύψος των οικοδομών και ο σ.δ. των οικοπέδων. Ειδικότερα, με το άρθρο 10 επιτρέπεται η αύξηση του σ.δ. σε ορισμένες πόλεις και σε οικισμούς με πληθυσμό άνω των 20.000 (Αττική, Θεσσαλονίκη) ή 50.000 κατοίκων (λοιπή Ελλάδα), με αντάλλαγμα μείωση της κάλυψης και απόδοση της προκύπτουσας έκτασης στην “κοινή χρήση”, ή έναντι “απόσυρσης” (κατεδάφισης) υπάρχουσας οικοδομής. Ο επιδιωκόμενος σκοπός κατά την εισηγητική έκθεση ειναι, υποτίθεται, η βελτίωση του οικιστικού περιβάλλοντος στις παραπάνω πυκνοδομημένες πόλεις, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η αύξηση των κοινόχρηστων χώρων, η ανανέωση του “γηρασμένου” κτιριακού αποθέματος και η ανέγερση κτιρίων με “ενδιαφέρουσα” αρχιτεκτονική.
Με το άρθρο 25 επιτρέπεται προσαύξηση του σ.δ. κατά 5% ή 10% ως κίνητρο για την ανέγερση κτιρίων με “σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας”, για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και του κόστους ανέγερσης ενεργειακών κτιρίων.
Με το άρθ. 17 επιτρέπεται κάτω από τον ακάλυπτο χώρο η εγκατάσταση πλήθους βοηθητικών χρήσεων (μηχανοστάσια, αποθήκες, πισίνες κλπ) καθώς και η επέκταση των υπογείων μέχρι τα όρια του οικοπέδου για την δημιουργία χώρων στάθμευσης αυτοκινήτων, βοηθητικών χρήσεων κλπ.
Με το άρθ. 18 επιτρέπεται η προσαύξηση του ύψους σε περίπτωση “φυτεμένου δώματος” με σκοπό την αύξηση του πρασίνου στις πόλεις και την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, ενώ με το άρθρο 19 επιτρέπεται, σε περίπτωση φυτεμένου δώματος, η αύξηση του ύψους του κτιρίου και η κατασκευή χώρου κύριας χρήσης μέχρι 35 τ.μ. πάνω από το νόμιμο ύψος.
Με το άρθρο 11 παρ. 6 επιτρέπεται η εξαίρεση από τον σ.δ. πλήθους κατασκευών όπως έρκερ, πατάρια, σοφίτες, κλιμακοστάσια, υπόγεια (ακόμα και με κύρια χρήση !!!), βοηθητικοί χώροι κλπ., χάριν της “λειτουργικότητας” των κτιρίων και της επίτευξης “άνεσης”, “ενδιαφέρουσας αρχιτεκτονικής” κλπ, κατά την αιτιολογική έκθεση.
Όλες αυτές οι διατάξεις και ο νόμος στο σύνολό του αντίκεινται κατά τη γνώμη μου στο Σύνταγμα (αλλά και στην ΕΣΔΑ και το Ευρωπαϊκό δίκαιο). Ειδικότερα:
Ο ΝΟΚ είναι από τους πρώτους μνημονιακούς νόμους και φέρει το στίγμα των νομοθετημάτων της περιόδου αυτής, που ανέτρεψε εκ θεμελίων το νομικό μας σύστημα (πάση θυσία προσέλκυση επενδύσεων, ιδιωτικοποίηση των πάντων, συνοπτικές διαδικασίες, κατάργηση ελέγχων κλπ και, σε νομοτεχνικό επίπεδο, εκτεταμένη χρήση νεολογισμών, ευφημισμών, διόγκωση θετικών και απόκρυψη των αρνητικών στοιχείων και γενικά παραπλανητική χρήση της γλώσσας κλπ (doublespeak ή doublespeech), τα οποία κάνουν το άσπρο μαύρο κατά το κοινώς λεγόμενο. Τα ίδια χαρακτηριστικά έχουν και οι τροποποιητικοί αυτού νόμοι, ιδίως οι ν. 4759/20 και 4782/21, με τους οποίους αυξήθηκαν ακόμη περισσότερο τα “κίνητρα” για περισσότερη δόμηση υπέρ του κατασκευαστή και επιτράπηκε η σωρευτική εφαρμογή τους. Έτσι, παρά την υποτιθέμενη έξοδο από τα μνημόνια, διατηρείται και επαυξάνεται η μνημονιακή νομοθεσία με τη διατήρηση ενός ιδιότυπου “μνημονιακού κεκτημένου”.
Από τις συζητήσεις στη Βουλή συνάγεται σαφώς ότι oι λόγοι που επικαλείται η αιτιολογική έκθεση για την ανάγκη εισαγωγής των “κινήτρων” είναι προσχηματικοί, ότι καμία επιστημονική μελέτη δεν προηγήθηκε του νόμου, όπως επιτάσσει το Σύνταγμα και η Οδηγία 2001/42 (ΣΠΕ), εν όψει του πολεοδομικού χαρακτήρα των κινήτρων, και ότι ο πραγματικός σκοπός του ΝΟΚ ήταν (και είναι) η αύξηση της οικοδομικής δραστηριότητας με την παροχή πάσης φύσεως “κινήτρων” και ευχερειών στον κατασκευαστή, κατά τροποποίηση των τοπικών πολεοδομικών καθεστώτων, και η ενίσχυση της αγοράς κατοικίας από εγχώριους και ξένους “επενδυτές” προς κερδοσκοπική εκμετάλλευση.
Τον ίδιο σκοπό εξυπηρετούν αμέσως ή εμμέσως και άλλες νομοθετικές ρυθμίσεις που επηρεάζουν τη δόμηση, όπως η διαρκής αναμόχλευση της χωροταξικής και πολεοδομκής νομοθεσίας, η “αυτόματη” έκδοση των οικοδομικών αδειών με “ευθύνη μηχανικού” μέσω του ΤΕΕ (δηλ. ο κατασκευαστής εκδίδει ο ίδιος την άδειά του!), η διάσπαση και διάχυση των αρμοδιοτήτων μεταξύ ΤΕΕ, ΥΔΟΜ, Περιφέρειας και ιδιώτη μηχανικού (με το Υπουργείο Περιβάλλοντος σε ρόλο παρατηρητή), η απουσία ουσιαστικού ελέγχου της δόμησης κλπ. Τέλος, η ίδια στόχευση του ΝΟΚ υπηρετείται και από πλέγμα άλλων διατάξεων που αποβλέπουν στην ενίσχυση της κτηματαγοράς, όπως η χορήγηση Golden Visa έναντι αγοράς ακινήτων, η ανεξέλεγκτη επέκταση των βραχυχρόνιων μισθώσεων (airbnb κλπ) που νοθεύουν την χρήση κατοικίας με την εγκατάσταση εντός κατοικημένων περιοχών μίας ουσιαστικά τουριστικής χρήσης κλπ.
Στην πραγματικότητα, ο ΝΟΚ επεμβαίνει και τροποποιεί το σχέδιο ήδη πολεοδομημένων περιοχών, χωρίς τις ουσιαστικές και διαδικαστικές προϋποθέσεις που τάσσονται από την κείμενη νομοθεσία για την τροποποίηση, προσαυξάνοντας τους όρους δόμησης (σ.δ., ύψος, όγκος κλπ), προκειμένου να διευκολύνει την κερδοσκοπική εκμετάλλευση του οικοπέδου από τον κατασκευαστή, έναντι προσχηματικών και μηδαμινών “ανταλλαγμάτων” εκ μέρους του.
Ας δούμε τι συμβαίνει στην πραγματικότητα παίρνοντας ως παράδειγμα την περίπτωση του Δήμου που αφορούν οι αποφάσεις ΣτΕ 146-149/2025 Ολομ. Ο Δήμος Αλίμου, όπως προκύπτει από τις αποφάσεις αυτές, έχει από μακρού εξαιρετικά ευνοϊκό πολεοδομικό καθεστώς που αντιστοιχεί στο πρώην πανταχόθεν ελεύθερο σύστημα δομήσεως (αρτιότητα 500 τ.μ., κάλυψη 40%, σ.δ. 0,4, ύψος 14-17 μ., μεγάλα προκήπια, μικρή πυκνότητα κατοίκων κατά το ΓΠΣ). Κατά συνέπεια ούτε πυκνοδομημένος είναι, ούτε γηρασμένο κτιριακό απόθεμα προκύπτει ότι έχει, ενώ οι όροι δομήσεως υπερεπαρκούν για την εξασφάλιση καλού οικιστικού περιβάλλοντος και ποιότητας ζωής των κατοίκων. Επομένως κανένας λόγος επέμβασης, από αυτούς που επικαλείται ο νόμος δεν συνέτρεχε εν προκειμένω. Απλώς, όπως φαίνεται, ακριβώς η ποιότητα του οικιστικού περιβάλλοντος (που πέτυχαν οι κάτοικοι εφαρμόζοντας τους ισχύοντες αυστηρούς όρους δόμησης) κατέστησε περιζήτητα τα οικόπεδα του Δήμου, αδόμητα ή δομημένα με ήπιας μορφής δόμηση, και προσείλκυσε το ενδιαφέρον των επίδοξων σωτήρων του κλίματος.
Λόγω χρόνου, θα εστιάσω σε τέσσερα σημεία που καταδεικνύουν, όπως νομίζω, το έωλο των υποτιθέμενων αγαθών προθέσεων του ΝΟΚ.
1) Προσαύξηση του σ.δ. έναντι μείωσης της κάλυψης του οικοπέδου.
Η ρύθμιση υποτίθεται ότι αποβλέπει στην αύξηση των κοινόχρηστων χώρων της πόλης, οι οποίοι είναι ανεπαρκείς και δύσκολο να αποκτηθούν. Το επιχείρημα αυτό είναι αβάσιμο για πολλούς λόγους:
Κατ’ αρχάς οι κοινόχρηστοι χώροι του σχεδίου καθορίζονται με το σχέδιο πόλεως που εκπονείται με ορθολογικά και πολεοδομικά κριτήρια, και όχι με πρωοβουλία ιδιωτών, πρέπει να είναι ενιαίοι και χωροθετούνται βάσει των αναγκών του οικισμού. Επομένως διάσπαρτοι, μικροί και σε τυχαία σημεία “κοινόχρηστοι χώροι”, που δημιουργούνται με πρωτοβουλία των ιδιωτών και με βάση τα συμφέροντά τους, δεν ικανοποιούν τις απαιτήσεις του Συντάγματος που προαναφέρθηκαν και η σχετική ρύθμιση αντίκειται στο άρθρο 24.
Έπειτα η δήθεν “αύξηση” των ελεύθερων χώρων του οικοπέδου εξουδετερώνεται από την επέκταση του κτιρίου υπογείως, μέχρι τα όρια του ακινήτου για τη δημιουργία χώρου στάθμευσης των δεκάδων αυτοκινήτων του πολυώροφου κτιρίου και πάσης φύσεως βοηθητικών και κύριων χώρων. Η υπόγεια αυτή επέκταση επιφέρει σφράγιση του εδάφους, τον οποία δήθεν εξυπηρετούσε η “μείωση της κάλυψης”.
Σε κάθε περίπτωση, οι διατάξεις του συγκεκριμένου Δήμου επιτρέπουν την μείωση της κάλυψης χωρίς αύξηση του σ.δ. Πράγματι, βάσει των τοπικών όρων δομήσεως η επιτρεπόμενη δόμηση … μπορεί άνετα να διαταχθεί είτε σε 3 υπέρ το ισόγειο ορόφους, με σημαντική μείωση της κάλυψης …, είτε σε 4 υπέρ το ισόγειο ορόφους … με ακόμη μεγαλύτερη μείωση της κάλυψης, έτσι ώστε να τηρείται και το ανώτατο όριο ύψους … και ο όρος των 5 ορόφων.
2) Προσαύξηση του σ.δ. έναντι κατασκευής “ενεργειακών” κτιρίων.
Υποτίθεται ότι το κίνητρο αποσκοπεί στην μείωση της κατανάλωσης ενέργειας (και άρα του περιβαλλοντικού “αποτυπώματος”) των κτιρίων και στην κάλυψη του αυξημένου κόστους της ενεργειακής θωράκισης. Και το επιχείρημα αυτό είναι αβάσιμο.
Κατ’ αρχάς, αν η πολιτεία επιθυμεί την κατασκευή ενεργειακών κτιρίων, μπορεί και οφείλει να την επιβάλει χωρίς να χαρίζει έναν ή περισσότερους ορόφους στον κατασκευαστή – όπως συνέβη λ.χ. με την ενίσχυση του φέροντος οργανισμού των κτιρίων μετά τους σεισμούς του ΄50. Στο κάτω κάτω το κόστος επιρρίπτεται στον αγοραστή, ο οποίος πληρώνει το διαμέρισμα, και συνεπώς ουδείς λόγος ενίσχυσης του κατασκευαστή υφίσταται.
Κατά γενικό κανονα εξ άλλου, οι όροι και περιορισμοί δόμησης τόσο στην Ελληνική όσο και στις Ευρωπαϊκές έννομες τάξεις επιβάλλονται μονομερώς, χωρίς παροχή ανταλλαγμάτων, και μάλιστα αυξημένων όρων δόμησης που λειτουργούν εις βάρος των περιοίκων. Το πολύ θα μπορούσαν να παρασχεθούν ήπια οικονομικά κίνητρα, όπως κρατική επιδότηση, απαλλαγή από τον ΕΝΦΙΑ κλπ.
Εν πάση περιπτώσει, αορίστως γίνεται λόγος για μείωση του περιβαλλοντικού “αποτυπώματος”. Ότι και αν σημαίνει ο όρος αυτός (ο οποίος δεν συνδέεται με μετρήσιμα αποτελέσματα), είναι φανερό ότι η μείωση της κατανάλωσης ενέργειας από τη χρήση ειδικών υλικών μόνωσης κλπ εξουδετερώνεται από την αύξηση του αριθμού των ενοίκων του κτιρίου και συνεπώς την αυξημένη κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, νερού, απορριμμάτων, καυσαερίων από την είσοδο και έξοδο περισσότερων οχημάτων κλπ.
3) Προσαύξηση του σ.δ. λόγω απόσυρσης (κατεδάφισης) κτιρίου.
Η ρύθμιση αυτή είναι από τις πιο επίμεμπτες, νομικά και ηθικά, του ΝΟΚ. Επειδή τα αδόμητα οικόπεδα είναι σχετικά λίγα, φαίνεται ότι οι εμπνευστές του ΝΟΚ στόχευσαν τα σχετικώς περισσότερα δομημένα οικόπεδα στα οποία υφίστανται μονοκατοικίες ή μικρές πολυκατοικίες κυρίως του μεσοπολέμου και των αμέσως επόμενων δεκαετιών. Η κατεδάφισή τους μάλιστα επιδοτήθηκε προς το σκοπό της ανέγερσης πολυώροφων οικοδομών. Αυτό κατέληξε σε πραγματική εκατόμβη αξιόλογων νεώτερων κτιρίων δεδομένου και του ότι η παρωχημένη ελληνική νομοθεσία δεν προστατεύει τις κατηγορίες αυτές κτιρίων, αλλά προβλέπει μόνο την δειγματοληπτική κήρυξη κάποιων από αυτά ως διατηρητέων “νεώτερων μνημείων” – διαδικασία δυσκίνητη, χρονοβόρα και αναποτελεσματική. Έτσι γινόμαστε μάρτυρες καθημερινά της καταστροφής της ιστορικής, αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής μνήμης της χώρας..
4) Αύξομοίωση του ύψους των ορόφων.
Ο ΓΟΚ 1985 όρισε ελάχιστο ύψος ορόφων τα 2,40 μ. Ο ΝΟΚ 2012 αρχικά αύξησε το ύψος σε 2,65 μ., επικαλούμενος στην αιτιολογική έκθεση την ανάγκη πιο άνετων και υγιεινών συνθηκών διαβίωσης. Με τον ν. 4759/20 το ύψος μειώθηκε ανεξήγητα στα 2.50 μ. Ο πραγματικός λόγος είναι υποθέτω η εξοικονόμηση 15 εκ. σε κάθε όροφο, δηλαδή σε 6 ορόφους 90 εκ. Αν προστεθεί σε αυτά 1 μ. bonus λόγω φυτεμένου δώματος και 1 επιπλέον 1 μ. bonus λόγω μείωσης της κάλυψης, προκύπτει ένας επιπλέον δωρεάν όροφος, με το εντεύθεν χρηματικό όφελος για τον κατασκευαστή…
Η στάση του ΣτΕ.
Οι αποφάσεις 146-149/2025 Ολ. δεν θεωρώ ότι είναι στο ύψος των περιστάσεων..
Η Ολ. έκρινε κατ’ αρχάς ότι το σύστημα κινήτρων του ΝΟΚ είναι “κατ’ αρχήν” θεμιτό, αναλογικό και φιλοπεριβαλλοντικό “καθ’ εαυτό” (σύμφωνα πάντα με τη αιτιολογική έκθεση, πλην όμως το Σύνταγμα δεν επιτρέπει την ευθεία επιβολή του με οριζόντιες διατάξεις και, συνεπώς, ο κανονιστικός νομοθέτης θα αποφασίσει αν και πώς θα υιοθετήσει τα κίνητρα σε τοπικό επίπεδο, κατόπιν μελέτης και διαβούλευσης. Περαιτέρω κρίθηκε ότι το σύστημα κινήτρων δεν αποτελεί “σχέδιο” κατά την οδηγία 42001/42 αλλά θεσπίζεται σε “γενικό και αφηρημενο επίπεδο” και συνεπώς παρείλκε η εκπόνηση ΣΜΠΕ, η οποία απαιτείται κατά το επόμενο στάδιο του πολεοδομικού σχεδιασμού.
Βασικό μειονέκτημα των αποφάσεων είναι το γεγονός ότι οι επίμαχες διατάξεις αντιμετωπίστηκαν αποσπασματικά και όχι ως σύστημα (όπως επιβάλλεται όταν ασκείται έλεγχος συνταγματικότητας). Έτσι π.χ. αγνοήθηκαν οι διατάξεις περί “απόσυρσης” (κατεδάφισης) δυνητικά αξιόλογων νεώτερων κτιρίων προς το σκοπό της οικοδομικής εκμετάλλευσης των οικοπέδων, δηλαδή του κύριου πεδίου εφαρμογής του συστήματος κινήτρων του ΝΟΚ. Οι διατάξεις μάλιστα αυτές εφαρμόστηκαν τουλάχιστον σε μία περίπτωση, το δε ζήτημα τέθηκε από τις παραπεμπτικές αποφάσεις της πενταμελούς σύνθεσης. Το αυτό ισχύει με πολλές άλλες ρυθμίσεις, όπως η επέκταση των υπογείων μέχρι τα όρια του οικοπέδου, ο μη συνυπολογισμός των σοφιτών στον σ.δ. κλπ (βλ. ήδη ΣτΕ …)
Έτσι όμως η Ολομ. αντιπαρέρχεται την έλλειψη επιστημονικής μελέτης που απαιτεί το Σύνταγμα και η νομολογία προκειμένου περί θέσπισης πολεοδομικών ρυθμίσεων, και δη μείζονος σημασίας. Το ζήτημα εδώ είναι: ποια είναι, από επιστημονική / πολεοδομική άποψη, τα ενδεδειγμένα μέτρα για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής σε ήδη δομημένα αστικά περιβάλλοντα, και δη βεβαρημένα όπως αυτό της Αττικής; Το ζήτημα αυτό μόνο κατόπιν σοβαρής, ανεξάρτητης και ενδελεχούς επιστημονικής μελέτης μπορούσε να αποφασιστεί, σε επίπεδο νόμου, και όχι να παραπεμφθεί στον κανονοστικό νομοθέτη. Για τον ίδιο λόγο, δηλ. ελλείψει επιστημονικής μελέτης, αναρμοδίως αποφάνθηκε το Δικαστήριο ότι το σύστημα κινήτρων είναι “φιλικό προς το περιβάλλον”. Η κρίση αυτή έρχεται σε αντίθεση και με τα διδάγματα της κοινής πείρας, κατά τα οποία η υπερδόμηση στην οποία οδηγούν τα κίνητρα του ΝΟΚ προδήλως επιβαρύνουν και δεν ανακουφίζουν ένα λίαν βεβαρημένο δομημένο περιβάλλον, όπως αυτό του Λεκανοπεδίου
Συγκεχυμένη επίσης και μη πειστική είναι η αιτιολογία με την οποία αποκρούεται η ανάγκη εκπόνησης ΣΠΕ σύμφωνα με την Οδηγία 2001/42.
Περαιτέρω, εσφαλμένως κατά τη γνώμη μου δέχτηκε το Δικαστήριο ότι δεν συνυπολογίζονται στον σ.δ. τα έρκερ (τα οποία πάντα συνυπολογίζονταν στον σ.δ.), καθώς και πλήθος κοινόχρηστων χώρων, χωρίς να ληφθεί υπόψη ότι οι υφιστάμενοι σ.δ. θεσπίτηκαν υπό τους προηγούμερνους ΓΟΚ, που επέβαλλαν την προσμέτρηση σχεδόν όλων των χώρων του κτιρίου, ενώ ο ΝΟΚ εξαιρεί από την προσμέτρηση σχεδόν το μισό κτίριο! Τούτο όμως συνεπάγεται την έμμεση αύξηση του σ.δ. με αποτέλεσμα την αύξηση της δόμησης και την επιδείνωση του οικιστικού περιβάλλοντος.
Στα θετικά των αποφάσεων προσμετρώνται η επιβεβαίωση της νομολογία ότι οι ειδικοί όροι δόμησης κάθε περιοχής (ύψος, σ.δ. κλπ) υπερισχύουν των γενικών διατάξεων του ΝΟΚ, η αντισυνταγματικότητα της οριζόντιας εφαρμογής των κινήτρων, η αντισυνταγματικότητα ορισμένων κραυγαλέων ευχερειών του ΝΟΚ, όπως η αύξηση του ύψους λόγω φυτεμένου δώματος και η μη προσμέτρηση στον σ.δ. των παταριών καθώς και κτίσματος 35 τ.μ. στο δώμα λόγω φυτεμένου δώματος.
Ένα αμφιλεγόμενο σημείο των αποφάσεων είναι ο περιορισμός του ακυρωτικού αποτελέσματος των αποφάσεων σε άδειες για τις οποίες είχαν αρχίσει οικοδομικές εργασίες μέχρι τις 11.12.2024 χνονολογία της δημοσιοποίησης του αποτελέσματος από τον Πρόεδρο του ΣτΕ. Ο περιορισμός αυτός αποφασίσθηκε, κατά το Δικαστήριο, χάριν προστασίας της “προστατευόμενης εμπιστοσύνης” των καλόπιστων διοικουμένων, οι οποίοι οικδόμησαν ή αγόρασαν ή έκλεισαν διαμερίσματα σε υπό ανέγερση οικοδομές. Το Δικαστήριο διευκρίνισε επίσης πώς αποδεικνύεται η έναρξη εργασιών στην οικοδομή.
Όμως η παραπάνω διάταξη έχει τεθεί, καλώς ή κακώς, προς διασφάλιση των συμφερόντων του Δημοσίου από τις δημοσιονομικές συνέπειες που θα είχε η αναγνώριση απαιτήσεων έναντι του αυτού. Όχι δε για τη διασφάλιση των οικονομικών συμφερόντων ορισμένων οικονομικών παραγόντων εις βάρος του γενικού συμφέροντος. Ούτε άλλωστε συνέτρεχαν οι εξαιρετικές συνθήκες που θα επέτρεπαν τον περιορισμό. Πράγματι, οι μεν κατασκευαστές δεν εμποδίζονται να οικοδομήσουν με τους πάγιους όρους δομήσεως της περιοχής (οπότε χάνουν μόνο τους επιπλέον ορόφους που χαρίζει ο ΝΟΚ), οι δε αγοραστές διαμερισμάτων στους επιπλέον αυτούς χαριστικούς ορόφους μπορούν να διεκδικήσουν τα επιστροφή των χρημάτων τους.
Η προστασία όμως των χρηματικών συμφερόντων μιας μικρής ομάδας κατασκευαστών σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να δικαιολογήσει τον περιορισμό του ακυρωτικού αποτελέσματος. Επιπλέον, οι αποφάσεις κρίνουν προστατευτέα μόνο την εμπιστοσύνη των κατασκευαστών και των πελατών τους, ενώ αγνοούν την εμπιστοσύνη των περιοίκων, στην τήρηση του Συντάγματος από τον νομοθέτη και τη Διοίκηση, και τους υποχρεώνουν να υφίστανται εσαεί τα δυσμενή αποτελέσματα της παράνομης συμπεριφοράς του κράτους. Τούτο, πέραν της περιβαλλοντικής βλάβης, συνιστά και προσβολή των περιουσιακών δικαιωμάτων των περιοίκων, άνιση μεταχείριση και παράβαση της αρχής της αναλογικότητας.
Υπήρξε όμως και συνέχεια.. Κατόπιν πιέσεων των κατασκευαστών προφανώς, με τον ν. 5197/2025 δόθηκε η δυνατότητα νομιμοποίησης έναντι πινακίου φακής (περιβαλλοντικού ισοδυνάμου) οικοδομικών αδειών που ακυρώθηκαν ή εκκρεμούν προς εκδίκαση εφ’ όσον οι εργασίες άρχισαν πριν τις 11.12.2024. Προς τούτο εκδόθηκε το π.δ. 95/2025 (Α΄ 196/11.11.2025) με το οποίο ως “έναρξη εργασιών” στην οικοδομή θεωρείται ακόμη και η πρόσφατη κατεδάφιση προϋπάρχουσας οικοδομής διότι αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση της ανέγερσης του νέου κτιρίου, καθώς και η διενέργεια … ανασκαφικών εργασιών ή …. δοκιμαστικών τομών από την αρχαιολογική υπηρεσία στο πλαίσιο υφιστάμενης οικοδομικής άδειας.
Νομίζω ότι στο πολεοδομικό δίκαιο επικρατεί πλέον πλήρης παραλογισμός.
Σας ευχαριστώ
Βασίλης Παπαδημητρίου
Οι προηγούμενοι ομιλητές έχουν συμβάλει αποφασιστικά στη διαμόρφωση της νομολογίας του Ε΄ Τμήματος στα περιβαλλοντικά και πολεοδομικά ζητήματα, νομολογία που δυστυχώς σήμερα τελεί σε αμφισβήτηση από το ίδιο το Υπουργείο.
Η νομολογία αυτή ήταν πρωτοποριακή. Και είναι λογικό: όσο χειρότερη είναι στα ζητήματα αυτά η Δημόσια Διοίκηση και ο Νομοθέτης, τόσο πιο πρωτοπόρα πρέπει να είναι η νομολογία, ώστε να προστατεύεται το αγαθό του περιβάλλοντος, φυσικού και οικιστικού.
Με το ΝΟΚ 2012, ειδικώς όπως τροποποιήθηκε το 2020, με τη μεθόδευση των μπόνους, έχουμε μία αυτόματη, γενικευμένη επαύξηση της δόμησης που φθάνει από 30% μέχρι και 70% και πάνω από τον συντελεστή δόμησης. Πρόκειται για επιδρομή του Νομοθέτη, της Διοίκησης και του ΤΕΕ, που άγει σε δραματική υποβάθμιση των οικιστικών συνθηκών.
Και το χειρότερο είναι ότι αυτή η απροσχημάτιστη προσβολή του οικιστικού περιβάλλοντος γίνεται με πρόσχημα την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και την προστασία του περιβάλλοντος, χωρίς σχέδιο και με επιχειρήματα που υποτιμούν τη στοιχειώδη νοημοσύνη. Δεν είναι δυνατόν, όταν όλες οι παράμετροι της δόμησης εκτοξεύονται, το περιβάλλον να προστατεύεται.
Ανατρέπονται εν μια νυκτί όλες οι μελέτες των σχεδίων πόλεως, που είχαν ερευνήσει τα χαρακτηριστικά εκάστης περιοχής και το φορτίο που αντέχει, και ορίσθηκαν συντελεστές δόμησης, ύψος, ανώτατος αριθμός ορόφων και ποσοστό κάλυψης.
Όλα αυτά ανατράπηκαν με τα μπόνους του ΝΟΚ.
Σκοπός των μπόνους δεν είναι η προστασία του περιβάλλοντος. Οι δε αντίθετες απόψεις υποτιμούν τη νοημοσύνη. Ήταν η ωμή και ταχεία επαύξηση της δόμησης. Έχει ομολογηθεί από εκπροσώπους του Υπουργείου σε συνέδρια: «εάν κάναμε ορθολογικό σχεδιασμό θα χάναμε το momentum, θέλαμε χρόνο».
Όμως δεν είναι αυτός τρόπος να αυξήσεις τη δόμηση. Θα ήταν πιο ειλικρινές να πρότειναν διατάγματα για επαύξηση Σ.Δ. Έβλεπαν όμως ότι αυτό δεν είναι συνταγματικώς εφικτό, ιδίως σε πολεοδομημένες περιοχές. Έτσι έφθασαν στα μπόνους.
Τα μπόνους είναι δύο ειδών: τα άμεσα και τα έμμεσα.
Άμεσα: προσαύξηση Σ.Δ. για περιβαλλοντικά κτίρια υψηλής ενεργειακής απόδοσης, προσαύξηση Σ.Δ. και ύψους για μείωση της κάλυψης, 35 τ.μ. κύριας χρήσεως στο φυτεμένο δώμα. Αυτά πέρασαν χωρίς προγραμματισμό, οριζοντίως και ακρίτως σε όλες τις περιοχές.
Το χειρότερο δεν είναι ότι πέρασαν με πρόσχημα την προστασία του περιβάλλοντος – πράγμα όχι απλώς αναπόδεικτο αλλά και μεθοδολογικώς ανεπίτρεπτο.
Οι προσαυξήσεις δηλαδή στη δόμηση δεν είναι φιλικές περιβαλλοντικά. Δεν τελούν σε συνάφεια με τον σκοπό που λένε ότι εξυπηρετούν. Ας τα πάρουμε ένα-ένα.
Είναι ορθό τα κτίρια να εξοικονομούν ενέργεια. Είναι όμως κάκιστο να αυξάνεται χύδην έτσι η δόμηση. Εάν είσαι δημόσια εξουσία και σοβαρό κράτος, επιβάλλεις άμεσα, για λόγους δημοσίου συμφέροντος, την κατασκευή κτιρίων ενεργειακής απόδοσης.
Είναι καλό να μειώνεται η κάλυψη όπου αυτή είναι μεγάλη. Τότε τι κάνεις; Απλά τη μειώνεις και τέλος. Δεν είναι όμως δυνατόν ένεκα τούτου να πριμοδοτείται με παραπάνω δόμηση και επαύξηση ύψους.
Είναι τελείως υποκριτικό: όταν επιτρέπεται τα υπόγεια πλέον να εξέχουν και να καλύπτουν όλο το οικόπεδο, σφραγίζοντας τη γη, προκαλεί την κοινή λογική να λένε ότι μειώνουν την κάλυψη. Τώρα που συζητάμε, στην Κηφισιά συντελείται μία καταστροφή. Έχουν κοπεί πάνω από 1.000 δένδρα στον τελευταίο χρόνο για τα υπόγεια. Άλλο η κάλυψη είναι 33% – τι ανάγκη έχει να μειωθεί παραπάνω και να δοθεί Σ.Δ.; Η κάλυψη δεν μπορεί να μειούται με επιβάρυνση της οικιστικής πυκνότητας.
Σε ό,τι αφορά το φυτεμένο δώμα: ξέρετε ποιο είναι το αντίθετο του φυτεμένου δώματος; Το ξεραμένο δώμα. Ανεπάρκεια σε ό,τι αφορά τους ελέγχους, αδυναμία κατεδαφίσεων.
Έμμεσα: εκεί που το πράγμα ξεφεύγει από κάθε λογική είναι τα έμμεσα μπόνους.
Εδώ η επιβάρυνση είναι απροσχημάτιστη και από νομικής απόψεως άκρως επικίνδυνη. Εδώ πείραξαν πάγιους νομικούς κανόνες και ορισμούς. Και όταν σε μία επιστήμη ανατρέπονται οι ορισμοί της, ο νομοθέτης την απαξιώνει. Τι έκαναν;
Εξαίρεσαν πληθώρα χώρων κύριας χρήσεως από την προσμέτρηση στο Σ.Δ. και τα ύψη.
Κάποτε η σοφίτα ήταν ο χώρος μέσα και κάτω από την επικλινή στέγη. Τώρα η σοφίτα είναι όροφος, αφού επετράπη το δάπεδό της να είναι ακόμη και 2 μέτρα κάτω από τη βάση της στέγης. Κάνουν λοιπόν μία ψευδοστέγη με κλίση 1% και από κάτω βάζουν όροφο με πόρτες, παράθυρα, μπαλκόνια και τον βαπτίζουν σοφίτα και τον εξαιρούν από τον Σ.Δ.
Πατάρι – εσωτερικός εξώστης υπήρχε μόνο στα ισόγεια καταστήματα και μετρούσε στο Σ.Δ. Τώρα το πατάρι μετατράπηκε σε όροφο ή τμήμα ορόφου και έχει παράθυρα και μπαλκόνια με χώρους κύριας χρήσεως. Τέτοιοι χώροι ανέκαθεν μετρούσαν στο Σ.Δ. Τώρα παύουν να μετρούν και παύουν να θεωρούνται όροφοι.
Το ίδιο ισχύει για κλιμακοστάσια και έρκερ.
Αν τα πάρει κανείς όλα αυτά μαζί, υπάρχει αύξηση δόμησης έως και 70%.
Π.χ. σε ένα οικόπεδο 500 τ.μ. με Σ.Δ. 1: μπορείς να κάνεις 4 ορόφους των 125 τ.μ., που κάνουν 500 τ.μ. Εάν προσαυξήσεις 10% Σ.Δ. για ενεργειακή απόδοση και άλλα 10% για μείωση κάλυψης, κτίζεις άλλα 100 τ.μ. Εάν δε κάνεις και πατάρια σε δύο επίπεδα, κτίζεις άλλα 140 τ.μ. και αν πετάξεις και μία σοφίτα, κάνεις άλλα 100 τ.μ. και πάνω στο δώμα άλλα 35 τ.μ. Κτίζεις συνολικά 375 τ.μ. παραπάνω από τα 500 τ.μ.
Για να χωρέσουν όλα αυτά, αυξάνονται οι όροφοι και από τέσσερις γίνονται έξι. Και εκεί ο νομιμόφρων πολίτης που έχει σεβαστεί το πολεοδομικό καθεστώς μένει ενεός και εξανίσταται και ρωτά: «Εγώ έκτισα 4 ορόφους που προβλέπει ο νόμος. Γιατί στον διπλανό μου βλέπω έξι ορόφους;» Και η Πολιτεία του απαντά: «Κάνετε λάθος, κύριε! Βλέπετε με τα μάτια σας έξι ορόφους, πλην όμως τα πατάρια και οι σοφίτες που έχουν χώρους κύριας χρήσεως δεν θεωρούνται από την έννομη τάξη ως όροφοι. Άρα το κτίριο είναι τετραώροφο και οι άλλοι δύο όροφοι είναι νομικώς αόρατοι!»
Και έτι περαιτέρω, για να αντιμετωπισθεί η οικιστική πύκνωση, μεθοδεύθηκε επέκταση των υπογείων μέχρι τα όρια του οικοπέδου, ακόμη και εντός της πρασιάς. Πάει δηλαδή πράσινο. Και αντί αυτού επιτρέπουν φυτεμένα δώματα, που δεν φυτρώνει τίποτε.
Πώς αποτιμάται η Ολομέλεια;
Κατώτερη των περιστάσεων. Δεν παύει όμως να θέτει ορισμένα εμπόδια στη λαίλαπα που περιγράψαμε.
Έκρινε τα άμεσα μπόνους ως αντίθετα με το Σύνταγμα, επειδή προβλέφθηκε η άμεση ισχύς τους χωρίς να ενταχθούν σε ειδικό σχεδιασμό.
Κάποιοι ερμηνεύουν την απόφαση ως εξής: έγινε δεκτό ότι τα μπόνους ωφελούν το περιβάλλον, αρκεί να προβλεφθούν στον ειδικό σχεδιασμό.
Η ορθότερη άποψη είναι ότι αυτό που κρίθηκε είναι ότι τέτοια μπόνους δεν μπορεί να εισάγονται ευθέως και ότι, εάν είναι περιβαλλοντικά ωφέλιμα ή όχι, θα κριθεί στον ειδικό σχεδιασμό. Και στον ειδικό σχεδιασμό θα πρέπει κατά το πλείστον να απορριφθούν, ειδικά στις περιοχές που είναι ήδη πολεοδομημένες. Κάτι ανάλογο ειπώθηκε και για το μεταφερόμενο Σ.Δ.
Σε ό,τι αφορά στα έμμεσα μπόνους:
Δέχθηκε συνταγματικότητα κλιμακοστασίων και έρκερ. Δεν είναι πειστική η απόφαση, διότι αυξάνονται οι χώροι κύριας χρήσεως.
Ευτυχώς γλιτώσαμε, στην κυριολεξία την τελευταία στιγμή, από το εξαμβλωμα των παταριών που ήταν κανονικοί όροφοι – δυστυχώς με τη μειοψηφία των μελών του Ε΄ Τμήματος. Την ίδια μοίρα θα έχουν και οι σοφίτες, είναι βέβαιον.
Δύο κουβέντες εδώ για την απαράδεκτη στάση του ΤΕΕ και της Διοίκησης έναντι των Δήμων.
Μετά τις παραπεμπτικές αποφάσεις, ορισμένοι δήμοι, με πρώτους τη Φιλοθέη και τον Άλιμο, πήραν μία πρωτοβουλία να μην εκδίδονται άδειες με μπόνους. Το Υπουργείο και το ΤΕΕ πίεσαν να τους φάνε, διότι ήθελαν να δημιουργηθούν όλο και περισσότερα τετελεσμένα.
Ακόμη και σήμερα, που έχουν ήδη εκδοθεί οι πρώτες αποφάσεις αντισυνταγματικότητας για τις σοφίτες από τα Εφετεία, ο πρόεδρος του ΤΕΕ θέλει να βάλει τους Δημάρχους που αντιδρούν φυλακή.
Δεν είναι δυνατόν να δίνουν διαταγή να μην εφαρμόζεται ο νόμος. Δεν μπορεί να είναι παράνομος ο Δήμαρχος και να τον κοιτάμε. «Μα είναι νόμιμες οι σοφίτες!», είπε.
Οι Δήμοι της Φιλοθέης, Κηφισιάς κ.λπ. έχουν εκδώσει οδηγίες να μην εφαρμόζονται οι αντισυνταγματικές διατάξεις. Πολύ καλά έπραξαν για να μην δημιουργηθούν τετελεσμένα.
Τι θέλει ο Στασινός και το Υπουργείο; Να απαξιώσουν τη νομολογία του ΣτΕ και να δικαιώσουν εκ των υστέρων τα τετελεσμένα, στο όνομα της εμπιστοσύνης του εργολάβου προς το ΥΠΕΚΑ και το ΤΕΕ, που στην ουσία έβγαλαν τους νόμους με εκπρόθεσμες τροπολογίες της τελευταίας στιγμής.
Μία επισήμανση για το Υπουργείο: ας μην ακούει τόσο τον Πρόεδρο του ΤΕΕ – σε πολλά θέματα σας εκθέτει ανεπανόρθωτα.
Με τελευταίο μάλιστα νόμο και εκτελεστικό διάταγμα επετράπη, κατόπιν γνωμοδοτήσεως του ΚΕΣΥΠΟΘΑ, να εκτελεστούν ακόμη και άδειες με μπόνους που είχαν ακυρωθεί δικαστικώς, αρκεί να πληρωθεί ένα πρόστιμο περιβαλλοντικού ισοζυγίου.
Αυτά ασφαλώς είναι όχι απλώς αντισυνταγματικά, αλλά εξωσυνταγματικά και αντίθετα στη διάκριση των εξουσιών, αφού θέτουν εκποδών αμετάκλητες δικαστικές ακυρωτικές αποφάσεις. Ήδη σήμερα παραπέμπεται στην Ολομέλεια ως αντισυνταγματική η τακτοποίηση αυθαιρέτων με τον Ν. 4495, όταν έχει εκδοθεί δικαστική απόφαση. Το ίδιο ισχύει και εδώ.
Το Διάταγμα θα προσβληθεί και θα κριθεί, και το ΣτΕ έχει μόνο μία επιλογή: να κρίνει τη σχετική διάταξη αντισυνταγματική, ώστε να μη μετατραπεί σε θλιβερό θεατή εφήμερων νομοθετικών επινοήσεων.
Πάντως, ο νόμος του περιβαλλοντικού ισοζυγίου θα είχε ενδιαφέρον εάν έβαζε να πληρώσουν όλοι οι επιτήδειοι που εξέδωσαν άδειες με μπόνους και παρ’ ταύτα αυτές διέφυγαν την ευθεία ακυρωτική προσβολή. Αυτοί θα είχε ενδιαφέρον να πληρώσουν. Που κέρδισαν από τις υπεραξίες παντού και δεν συνεισφέρουν πουθενά, τη στιγμή που ο Δήμος ψάχνει λεφτά για απαλλοτριώσεις και αύξηση των κοινόχρηστων χώρων ζωτικής σημασίας.
Αυτή η κωμωδία με τον τρόπο εκδόσεως των αδειών άνευ ελέγχου πρέπει να τελειώσει.
Τελική επισήμανση: βλέπουμε να δίδεται έμφαση στην προστασία της εμπιστοσύνης των εργολάβων που είχαν άδειες με μπόνους και η έννομη τάξη τούς χαϊδεύει και τους θέτει στο απυρόβλητο.
Την προστασία της εμπιστοσύνης του νομιμόφρονος πολίτη που επένδυσε τους κόπους του σε ένα νόμιμο κτίριο, σεβόμενος απολύτως το ειδικό πολεοδομικό καθεστώς, χωρίς προσαυξήσεις και άλλες μεθοδεύσεις, ποιος θα την προστατεύσει; Αυτόν τον πολίτη η Πολιτεία τον περιφρονεί πολλαπλώς και κατ’ επανάληψη, νομιμοποιώντας εδώ και πενήντα χρόνια σωρεία παρανόμων κτιρίων, χωρίς άδειες ή με αντισυνταγματικές άδειες.
Και εν τέλει, για να χρησιμοποιήσω μία έκφραση του Καθηγητή του ΕΜΠ κ. Παναγιώτη Τουλιάτου:
«Η αρχιτεκτονική και η πολεοδομία είναι επικίνδυνη και βίαιη τέχνη. Οι άλλες τέχνες δεν είναι ούτε βίαιες ούτε επικίνδυνες. Αν δε σ’ αρέσει ένα είδος μουσικής μπορείς να μην το ακούσεις, αν δε σου αρέσει ένας συγγραφέας μπορείς να μην τον διαβάσεις, όμως δεν μπορείς να αποφύγεις την αρχιτεκτονική και την πολεοδόμηση της πόλεώς σου ή του σπιτιού σου ή του σχολείου ή του νοσοκομείου σου. Η αρχιτεκτονική επηρεάζει τον κόσμο με βίαιο τρόπο, καλό και κακό. ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΤΟ ΑΠΟΦΥΓΕΙΣ.»
Δημήτρης Φωτιάδης
Φίλες και φίλοι προσκεκλημένοι της δημοτικής αρχής, σας καλωσορίζω στη σημερινή ενημέρωση–συζήτηση με θέμα «Η προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος απέναντι στα κίνητρα του ΝΟΚ – Νέου Οικοδομικού Κανονισμού».
Ευχαριστώ τον δήμαρχο που με πρότεινε για συνομιλητή σας σε αυτό το πάνελ. Από τον τίτλο και μόνο του θέματος κι άλλες έννοιες του θέλουν ερμηνεία και εξήγηση.
Τι σημαίνει περιβάλλον; Τι σημαίνει οικιστικό περιβάλλον; Γιατί έχει ανάγκη προστασίας αυτό; Τι σημαίνει Νέος Οικοδομικός Κανονισμός (ΝΟΚ) και τι είναι τα λεγόμενα κίνητρα που δίνει αυτός; Και σε ποιους τα παρέχει;
Αγαπητοί συνδημότες, το δομημένο και αδόμητο περιβάλλον, ο χώρος δηλαδή που μας περιβάλλει, στεριά, θάλασσα, αέρας, από την αρχική του άναρχη μορφή, έπρεπε οι άνθρωποι που το κατοίκησαν να μπει σε μια τάξη. Έτσι, με την πάροδο των χρόνων, οι άνθρωποι και οι ειδικοί πλέον επιστήμονες συγκρότησαν μια νέα επιστήμη, τη λεγόμενη χωροταξία. Τακτοποίησαν έτσι τον περιβάλλοντα χώρο.
Κατόπιν, και επειδή έπρεπε να κατασκευάσουν κατοικίες για να ζήσουν, έπρεπε να «δομήσουν» αυτές, δημιουργώντας οικισμούς κατοικιών. Δόμησαν τις λεγόμενες πόλεις. Άρα, η νέα επιστήμη που δημιουργήθηκε με τους κανόνες υλοποίησης ονομάστηκε πολεοδομία και οι νόμοι, η νομοθεσία, πολεοδομική νομοθεσία.
Η αναγκαιότητα των ανθρώπων για κατοικίες, χώρους σχολείων, χώρους νοσοκομείων, χώρους πολιτισμού, χώρους αθλητισμού, κατασκευές υποδομών για κίνηση ή κυκλοφορία, έκανε τους επιστήμονες να τοποθετήσουν όλα αυτά στο περιβάλλον πάνω σε ένα ειδικό σχέδιο που ονομάστηκε Γενικό Πολεοδομικό Σχέδιο ή ΓΠΣ.
Με τον τρόπο αυτό, σε κάθε ενότητα κατοικιών, σε πόλεις και χωριά, τώρα πλέον, όλα θα αποτυπώνονταν σε ένα σχέδιο, με άρθρα, ανάλογα με τον πληθυσμό, την πυκνότητα, τις δραστηριότητες, τις χρήσεις γης, όπως γενικά θα λέγαμε σήμερα.
Αρχίσαμε λοιπόν να τακτοποιούμε ξεχωριστά κάθε περιοχή κατοικιών και να θέτουμε κανόνες για το τι μπορεί να δομηθεί σε κάθε κομμάτι γης, που ονομάστηκε οικόπεδο και όχι χωράφι.
Οι νόμοι αυτοί και κανονισμοί που σχηματίστηκαν, ονομάστηκαν γενικοί οικοδομικοί κανόνες, Γ.Ο.Κ., από τα αρχικά, και αφού τους περιγράψαμε, νομοθετήθηκαν από την πολιτεία σε διατάγματα, που είχαν τη μορφή είτε βασιλικών διαταγμάτων είτε προεδρικών διαταγμάτων, ανάλογα την κρατική οντότητα της πατρίδας μας.
Οι δημιουργούμενες νέες πόλεις και οι παλιές υπάρχουσες θα έπρεπε πλέον να ακολουθούν αυτούς τους κανόνες για τις κατασκευές τους. Μα θα μου πείτε, φίλες και φίλοι, οι κανόνες αυτοί έμεναν πάντα ίδιοι ή μπορούσαν να αλλάξουν;
Με την πάροδο των χρόνων, η κεντρική διοίκηση της πολιτείας, που είχε την ευθύνη του χωροταξικού σχεδιασμού και των γενικών οικοδομικών κανονισμών, δημιούργησε ειδικές υπηρεσίες του κράτους, τις πολεοδομίες, ειδικό υπουργείο, το γνωστό ΥΠΕΧΩΔΕ, και ειδική νομολογία, την οποία όλοι έπρεπε να σέβονται και να εφαρμόζουν.
Στην πορεία, όταν η κεντρική διοίκηση διαπίστωνε ατέλειες των κανόνων ως προς την εφαρμογή τους, μπορούσε να προχωρήσει σε συμπληρώσεις. Προέκυψαν έτσι διάφοροι γενικοί οικοδομικοί κανονισμοί, π.χ. το 1955, το 1985, το 2000, όπως και αργότερα το 2012, με τροποποιήσεις μέχρι σήμερα.
Η αναγκαιότητα αυτή προέκυπτε πολλές φορές είτε από τη διόρθωση κάποιων κανόνων λόγω έλλειψης της τεχνολογίας, της επιστήμης και της κοινωνίας, είτε για κάποιους άλλους λόγους πολιτικής.
Δυστυχώς, ενώ η επιστήμη της χωροταξίας και της πολεοδομίας ανέδειξε κάποιους μεγάλους πολεοδόμους, όπως τον Κωνσταντίνο Δοξιάδη στη δεκαετία του 1950 ή τον Αντώνη Τρίτση το 1981, που λειτούργησαν με όραμα για ανθρώπινες πόλεις, παράλληλα αναπτύχθηκε μια υπαλληλική γραφειοκρατία που επηρέασε την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου αυτού, ΥΠΕΧΩΔΕ, και που είχε σαν αποτέλεσμα τη «θολή» ερμηνεία κάποιων νόμων και πολεοδομικών διατάξεων, προς το συμφέρον ειδικών ομάδων.
Μπήκε έτσι στο «παιχνίδι» της προστασίας του περιβάλλοντος χώρου το πολιτικό ή πελατειακό συμφέρον, το συμφέρον οργανωμένων ομάδων κατασκευής κατοικιών και συντεχνιών.
Αγαπητοί συνδημότες, με την παραπάνω λογική φτάσαμε και στη δημιουργία του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού το 2012, από την τότε κυβέρνηση, που στο όνομα κάποιων πολεοδομικών αναγκών που θα επικαιροποιούσε η υπάρχουσα γραφειοκρατία του υπουργείου και τα συμφέροντα που υπηρετούσε, αλλού μας οδήγησαν.
Εισάγοντας στον ΝΟΚ νεωτεριστικές δήθεν απόψεις, στην πράξη καταργούσαν τα πολεοδομικά κεκτημένα των πόλεων, που οι ειδικοί επιστήμονες είχαν προδιαγράψει και τα οποία με βασιλικά ή προεδρικά διατάγματα είχαν κατοχυρωθεί και ίσχυαν για πολλά χρόνια, όπως επίσης και μέσα από θεσμοθετημένα γενικά πολεοδομικά σχέδια, όπως του Νέου Ψυχικού.
Στα υπάρχοντα Γ.Π.Σ. και Β.Δ. και τα Π.Δ. περιέχονταν ειδικές διατάξεις για την κάθε πόλη και τα χαρακτηριστικά της και θα έπρεπε αυτά να υπερισχύουν των γενικών διατάξεων που επέβαλε ο Ν.Ο.Κ. Η Πάτρα, ο Βύρωνας, ο Βόλος, το Κερατσίνι, η Φιλοθέη έχουν διαφορετική πολεοδομική ταυτότητα, κατοχυρωμένη μέσα από τα υπάρχοντα διατάγματα, και δεν έχουν ανάγκη των λεγόμενων κινήτρων ή μπόνους για τη συνέχιση της ανάπτυξής τους. Η φυσιογνωμία του κάθε πολεοδομικού χώρου είναι διαφορετική και θα έπρεπε να γίνεται σεβαστή.
Τούτων δοθέντων, αλήθεια, τι γίνεται στη γειτονιά μας; Με τον Καλλικράτη ενωθήκαμε στον νέο Δήμο Φιλοθέης–Ψυχικού τρεις πρώην δήμοι, η Φιλοθέη, το Ψυχικό και το Νέο Ψυχικό, οι οποίοι είχαν, οι δύο πρώτοι ειδικά, βασιλικά διατάγματα «αποκλειστικής κατοικίας» και το Νέο Ψυχικό γενικό πολεοδομικό σχέδιο, με ανάλυση των χρήσεων γης, άρτιο και ισχυρό κανονισμό που βγήκε από ειδικούς επιστήμονες πολεοδόμους και η συντεταγμένη πολιτεία επί πολλά χρόνια εφάρμοζε.
Άρα υπήρχε ένα – θα λέγαμε – «πολεοδομικό κεκτημένο» που είχε γίνει αποδεκτό από τις τοπικές κοινωνίες, οι οποίες καλούνταν πάντα να το προστατεύουν μαζί με τις τοπικές δημοτικές αρχές.
Όσες φορές κάποια συμφέροντα του μεγάλου κεφαλαίου ή του κατασκευαστικού κλάδου προσπάθησαν να ανατρέψουν αυτά τα πολεοδομικά δεδομένα με κρατική ή με γραφειοκρατική βοήθεια, οι τοπικοί φορείς προστασίας περιβάλλοντος μαζί με ευαισθητοποιημένους πολίτες και με τις δημοτικές αρχές, με αγώνες στους δρόμους και στα δικαστήρια, το απέτρεψαν.
Για το Νέο Ψυχικό, στα 1993, δώσαμε μεγάλους αγώνες για την ανεξέλεγκτη δόμηση των εμπορικών κέντρων με τη μεταφορά συντελεστή δόμησης, κτήριο Βωβού, που γινόταν σε βάρος της φυσιογνωμίας της πόλης και της ζωής των κατοίκων και που, με την πρωτοπορία του ΜΕΟ και της δημοτικής αρχής, χάρη και στην ύπαρξη μερικών εμπνευσμένων δικαστών στο Ε’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, όπως ο Μιχαήλ Δεκλερής και η παρούσα σημερινή μας ομιλήτρια Μαρία Καραμανώφ, μπορέσαμε να ανατρέψουμε την αλλοίωση της φυσιογνωμίας του προαστίου μας και τελικά η μεταφορά συντελεστή να καταργηθεί πανελληνίως.
Φίλες και φίλοι, όσο είμαστε εδώ, βρεθήκαμε σ’ αυτήν την αίθουσα να διοργανώσουμε την αντίθεσή μας στα σχέδια της κυβέρνησης για τα «κίνητρα», κατ’ αυτούς «μπόνους», κατ’ εμάς, προς τα μεγάλα κατασκευαστικά συντεχνιακά συμφέροντα.
Τι είναι τα μπόνους των ν. 4067/12 και 4759/20; Οι γενικοί οικοδομικοί κανονισμοί έχουν σαν βασικό τους θέμα τους όρους δόμησης, βάσει των οποίων κάθε πόλη θα μπορεί να οικοδομήσει τις κατοικίες της. Αυτά είναι: το μέγεθος του οικοπέδου, το ποσοστό κάλυψής αυτού από την επιφάνεια της οικίας και ποιο ποσοστό παραμένει ακάλυπτο, άρα παραμένει ελεύθερος χώρος οικοπέδου. Το ύψος της οικοδομής πάνω από το οποίο δεν μπορούμε να υπερβούμε. Ο συντελεστής δόμησης του οικοπέδου, βάσει του οποίου βρίσκουμε τη δόμηση κάθε οικοπέδου, δηλαδή τις επιτρεπόμενες επιφάνειες της κατοικίας, οι πάγιες διαστάσεις από τα διπλανά κτίσματα και όμορα οικόπεδα. Τις πιθανές πρασιές στην όψη του οικοπέδου, τις υποχρεωτικές θέσεις στάθμευσης κ.λπ. Τα «μπόνους» λοιπόν του ΝΟΚ είχαν σαν στόχο, βάζοντας στο τραπέζι κάποιους νεωτερισμούς, να μπορεί κάποιος να ξεπερνά αυτούς τους υποχρεωτικούς όρους, τόσο σε δόμηση τετραγωνικών όσο και σε ύψος. Υπάρχουν λοιπόν κάποια άρθρα στον ΝΟΚ που με ευκολία ανατρέπουν τα πολεοδομικά όρια. Είναι τα σχετικά άρθρα 10, 15, 27, 29 του ΝΟΚ, που παραβιάζουν τα κεκτημένα κάθε πόλης εις βάρος του περιβάλλοντος και των γειτόνων.
Όταν πρώτοι εμείς, τον Νοέμβριο του 2020, αντιμετωπίσαμε στην πράξη το τέχνασμα των μπόνους ή κινήτρων, έτσι ώστε να καταλυθεί το «πολεοδομικό κεκτημένο» της Φιλοθέης και του Ψυχικού ως αποκλειστικής κατοικίας και του Νέου Ψυχικού, με την υπερδόμηση που μας έφεραν από το παράθυρο, ενάντια στα μέχρι τότε ισχύοντα, με αύξηση του συντελεστή δόμησης ή ύψους των οικοδομών, στο βωμό του κέρδους, επεδίωξαν να μειώσουν τη ζωή μας με την υπερβολική αλλοίωση του περιβάλλοντος.
Σήμερα δεν θα μας ξεγελάσουν σαν ιθαγενείς με τα καθρεφτάκια. Τα δώρα του ΝΟΚ: αν κάνεις φυτεμένο δώμα ή ενεργειακό όροφο, θα σου χαρίσω τετραγωνικά δόμησης ή κατασκευή με πιθανή αλλαγή χρήσης στο εσωτερικό πατάρι κ.λπ., έχουν γίνει αντιληπτά. Με αυτά καταστρατηγούν τα ισχύοντα πολεοδομικά κεκτημένα.
Όλοι μαζί, δήμος, δημοτικές παρατάξεις, περιβαλλοντικοί σύλλογοι, νομικοί συμπαραστάτες και απλοί δημότες, ευαισθητοποιημένοι πολίτες, δημιουργούμε «τοίχος» προστασίας της φυσιογνωμίας του προαστίου μας. Δεν θα επιτρέψουμε άλλη υποβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου μας από τα οργανωμένα συμφέροντα. Δεν θα επιτρέψουμε μείωση του πρασίνου, μείωση του οξυγόνου που αναπνέουμε, για τα παιδιά και τα εγγόνια μας.
Φίλες και φίλοι, η κυβέρνηση και οι συντεχνίες, αφού πρώτα κατηγόρησαν τις δημοτικές πολεοδομίες, υπηρεσίες δόμησης, παραχωρούν το δικαίωμα των οικοδομικών αδειών στην «Κτηματολόγιο Α.Ε.», πράγμα παράνομο, γιατί το ΣτΕ με νομολογία του ορίζει ότι το περιβάλλον, ο αέρας, η θάλασσα, τα νερά, είναι αρμοδιότητα κρατικής οντότητας και όχι ανώνυμης εταιρείας. Τέλος, τα περιβαλλοντικά ισοδύναμα είναι άλλη μία πατέντα μαζέματος χρημάτων.
Εμείς σήμερα, από αυτήν την αίθουσα, στον Δήμο Φιλοθέης–Ψυχικού,
λέμε όχι στα τετελεσμένα του ΝΟΚ
λέμε όχι στην υποβάθμιση της ζωής μας
λέμε όχι στην υπερδόμηση και τσιμεντοποίηση του περιβάλλοντος
λέμε όχι στη μείωση του πρασίνου του δήμου μας
λέμε όχι στα συντεχνιακά κατασκευαστικά συμφέροντα και τα επιστημονικά στηρίγματά τους, έναντι στην ΚΕΔΕ και τους δήμους
λέμε όχι στη μείωση του οξυγόνου που αναπνέουμε
όμως λέμε ναι στο περιβάλλον που ζούμε,
γιατί το περιβάλλον δεν το κληρονομήσαμε από τους παππούδες μας και τους γονείς μας, αλλά το δανειστήκαμε από τις επόμενες γενιές.
Σ’ αυτόν τον αγώνα να μην λείψει κανείς.
Σας δηλώνουμε ότι: εμείς θα αγωνιστούμε ώστε ο ήλιος να δύει πίσω από τα Τουρκοβούνια όπως παλιά και να είναι ορατός από τα μπαλκόνια και τα παράθυρά μας και όχι πίσω από ψηλά κτίρια εμπορικών κέντρων και κατοικιών, που κατασκευάστηκαν με τη βοήθεια των μπόνους. Τον ήλιο, όπως θέλησαν κάποιοι, δεν θα μας τον κρύψουν!
Ευχαριστώ
H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το top-nea.gr με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.
